فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٧ - نكتهها (١٥) رضا مختارى

بار خواندن نيست؛ بلكه وقف كردن بر كلمه «ملك» صحيح است و شامل صورت فتح و ضم آن مى‌شود و مرحوم خوانسارى پذيرفتند؛ بنابراين با همان دو بار خواندن: «إنّ و أنّ» احتياط رعايت شده است.

نكته ٦٣. يكى از مراجع عظام (دامت بركاتهم) در تلبيه، ابتدا احتياط واجب مى‌دانستند كه «لبّيك» پنجم گفته نشود (١٠) و سپس از اين نظر عدول كردند و فرمودند: «اگر به قصد رجا بگويد ضررى به احرام او نمى‌زند». (١١)

در حالى كه بر فرض كه «لبيّك» پنجم نه وجوب داشته باشد نه استحباب، گفتن آن به هر قصدى ضررى به احرام و تلبيه ندارد؛ چه در اين فرض، پيش از گفتن «لبّيك» پنجم، زائر شرعاً محرم شده است و پس از تحقق احرام، گفتن «لبّيك» تا ديدن خانه‌هاى مكه مستحب است. از سوى ديگر، قصد وجه لازم نيست و كسانى كه هنگام محرم شدن تلبيه مى‌گويند، نه قصد وجوب مى‌كنند، نه استحباب؛ بلكه مجموع تلبيه را كه بخشى از آن قطعاً واجب و برخى مستحب ـ يا مطابق احتياط وجوبى ـ است بر زبان مى‌آورند و هيچ كس به قصد تشريع و مانند آن، لبيك پنجم را نمى‌گويد تا مرتكب حرام شده باشد. بنابراين، گفتن لبّيك پنجم به اتّفاق فقها مستحب يا مطابق احتياط است، اعم از اينكه در تحقّق احرام دخيل باشد يا نباشد و بر فرض عدول از اين سخن، حداكثر، لغويت تكلّم به لبّيك آخر است، نه چيز ديگر.

علاوه بر اينكه هنگام بيان كيفيت تلبيه، بيشتر يا بسيارى از فقها «لبيك» آخر را نيز افزوده‌اند؛ مثلاً در حاشيه مرحوم آية اللّه‌ حاج آقا حسين بروجردى(ره) بر مناسك شيخ انصارى (ره) مى‌خوانيم: «اولى بلكه احوط آن است كه در آخر، يك «لبيك» ديگر بگويد» (١٢)