فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٥ - حدود جزع در عزادارى اهل بيت(ع) محمد تقى اكبرنژاد
آرزوى جنگيدن در پيشگاه جدش را داشت اما زمانه او را عقب انداخت. در مرثيه هاى سوزناك آن حضرت سخن از اشك و آه و زارى است، نه لطم و كارهايى كه امروزه به اسم جزع انجام مىگيرد. آيا نحوه عزادارى ايشان توضيحى بر معناى جزع نيست؟ آيا كسى جزعى بالاتر از امام زمان و امام سجاد عليهما السلام داشته و يا خواهد داشت؟ نهايت جزع در رفتار و گفتار اين امامان اشك و آه است و بس!
روايات ديگرى نيز با تفصيل و حوصله بيشتر نقل شده است كه از اين قرار است:
١. حضرت امير(ع) در رثاى رسول خدا(ص) فرمود:
اِءنَّ الصَّبْرَ لَجَمِيلٌ إِلَّا عَنْكَ وَ إِنَّ الْجَزَعَ لَقَبِيحٌ إِلَّا عَلَيْكَ وَ.... (٥)
بىشك، صبر نيكوست، مگر بر تو و جزع بد است مگر بر تو... .
جاى اين سؤال است كه آيا حضرت امير(ع) در رثاى رسول خدا(ص) جزع كرد يا نه؟ اگر نكرده باشد، به چيزى كه خوب و شايسته پيامبر(ص) بوده است، عمل نكرده است و اگر كرده است، اين جزع چگونه بوده است؟ آيا ايشان به سر و صورت زده و لطم كرد؟ تا جايى كه بنده بررسى كردهام، روايت معتبرى در اين باره وارد نشده است، بلكه آن چه كه ثابت شده چشمان اشكبار آن حضرت است كه در رثاى رسول خدا(ص) جارى بوده است؛ يعنى جزع از نظر ايشان همان كارى است كه خودشان به آن عمل كردند.
مؤيد محكم اين مطلب سخن ديگرى از ايشان است كه در هنگام غسل رسول خدا(ص) بر زبان جارى ساخت:
بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ! لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ خَصَّصْتَ حَتَّى صِرْتَ مُسَلِّياً عَمَّنْ سِوَاكَ وَ عَمَّمْتَ حَتَّى صَارَ النَّاسُ فِيكَ سَوَاءً وَ لَوْلا أَنَّكَ أَمَرْتَ بِالصَّبْرِ وَ نَهَيْتَ عَنِ الْجَزَعِ لاَنْفَدْنَا عَلَيْكَ مَاءَ الشُّئُونِ وَ لَكَانَ الدَّاءُ مُمَاطِلًا وَ الْكَمَدُ مُحَالِفاً وَ قَلَّا لَكَ وَ لَكِنَّهُ مَا لَا يُمْلَكُ رَدُّهُ وَ لَا يُسْتَطَاعُ دَفْعُهُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي اذْكُرْنَا عِنْدَ رَبِّكَ وَ اجْعَلْنَا مِنْ بَالِك (٦)؛
(٥)نهج البلاغة، ص ٥٢٧، كلمات قصار، شماره ٢٩٢- وَ قَالَ(ع) عَلَى قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ(ص) سَاعَةَ دَفْنِهِ.
(٦) نهجالبلاغه، خطبه ٢٣٥، ص٣٥٥ ، وَ مِنْ كَلَامٍ لَهُ(ع) قَالَهُ وَ هُوَ يَلِي غُسْلَ رَسُولِ اللَّهِ(ص) وَ تَجهِيزَهُ.