مسافت مذكور در اين مسأله، يعنى تعبير «شش ذراع و نيم» بنابر يك مبنا و نيز «بيست و شش ذراع و نيم» بر مبناى ديگر از مناسك شيخ انصارى ـ قدّس سرّه (م١٢٨١) گرفته شده است. شيخ (ره) در بيان واجبات طواف مى‌گويد:

پنجم: بودن طواف در ميان خانه كعبه و مقام حضرت ابراهيم خليل (على نبيّنا و آله و عليه السلام) (١٩) است در جميع جوانب؛ به اين معنى كه ملاحظه مى‌شود مسافت ما بين خانه و مقام ـ كه تقريباً بيست و شش ذراع و نصف است ـ و ملاحظه اين مقدار از جميع جهات مى‌شود. پس اگر شخص در بعض احوال طواف، دور از خانه شود زياده بر مقدار مذكور، طواف نسبت به آن قدر خارج باطل است و حجر اسماعيل كه تقريباً بيست ذراع مى‌شود از مقدار مذكور است على الأحوط بل الأظهر. پس محل طواف از طرف حجر، بيش از شش ذراع و كسرى نيست. پس اگر زياده از اين از حجر دور شود از مطاف خارج شده و اعاده آن جزء در مطاف احوط، بلكه اظهر خواهد بود. (٢٠)

بنابراين، مسافت مذكور در مناسك امروزى در صورتى درست است كه ديوار حجر به همان عرض زمان شيخ باقى باشد اما بنده شنيده‌ام كه در تعميرات حدود ده سال پيش كعبه، ديوار حجر از سمت بيرون حجر پهن تر شده است. اگر اين سخن درست باشد، مسافت مذكور، امروزه دقيق نيست. رفعت پاشا حدود يكصد سال پيش راجع به ديوار حجر نوشته است:

بنايى است به شكل نيم دايره كه ارتفاع آن ٣١/١ متر و عرض ديوار آن از بالا ٥٢/١ متر ولى از طرف پايين ٤٤/١ است. (٢١)

(١٩) در نكته ٥١ (شماره ٤٧ مجلّه) گذشت كه اينگونه تعبير دعائى پس از ذكر نام ساير انبيا وارد شده و پس از نام حضرت ابراهيم، ابتدا بايد بر آن حضرت درود فرستاد و سپس بر رسول خدا (صلوات اللّه‌ عليه).
(٢٠) مناسك حج، ص٥٤ ـ ٥٥، چاپ كنگره شيخ انصارى .
(٢١) مرآة الحرمين، ص٢٧٣، ترجمه فارسى.