را در این مورد کشف کنم " .
مثال عرض می‌کنم : ما در اسلام دستوری برای استعمال دخانیات نداریم ، نه دستور مثبت و نه دستور منفی ، نه به ما گفته اند : استعمال دخانیات‌ حلال است و نه گفته اند حرام است اصلا آنوقت دخانیاتی نبوده در اینجا اگر عقل [١] و علم برای استعمال دخانیات ضررهای مهمی کشف کردند - چون‌ ضرر تا ضرر هم فرق می‌کند ، بعضی ضررها جزئی است ، که در سیستم قانونگذاری اسلام برای اینکه زیاد محدودیت ایجاد نکرده باشد ، در موارد جزئی فورا تحریم نمی‌کند ، مثلا می‌گوید مکروه است ، اما بعضی ضررها کلی‌ است - مثلا اگر کشف شود و علم ثابت کند که استعمال دخانیات واقعا ضرر و زیان دارد ، اساسا عمر آدم را کم می‌کند ، یک ضایعه ایجاد می‌کند - چون‌ می‌دانیم ضایعه ایجاد کردن را دیگر اسلام اجازه نمی‌دهد - مثلا در ریه واقعا ضایعه ایجاد می‌کند ، تا چه رسد به اینکه ثابت بشود که مثلا منشا سرطان هم‌ هست ، اگر این مفسده در اینجا کشف شود ، مجتهد به حکم آشنایی ای که با سیستم قانونگذاری اسلام دارد و می‌داند هر جا که یک ضرر مهم ، یک ضرر قابل توجه برای جسم وجود داشته باشد اسلام آن را اجازه نمی‌دهد ، به حکم‌ عقل فتوا می‌دهد " حرام است " .
اینجاست که می‌گویند : " کل ما حکم به العقل حکم به الشرع " این کلام‌ فقهاست فقها آنجا که گفته اند : " کل ما حکم به العقل حکم به الشرع " چنین

[١] مقصود علم است عقل که می‌گویند ، مقصود نه عقلی است که مستقل از علم باشد ، بلکه یعنی آنچه که برای عقل انسان یقین آور باشد .