ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٤٨٦ - فصل اول گفتارى ويژه درباره عصب
رشتههاى عصب كه مستقيم از خود مغز مىآيند نيروى حس و حركت را افاده نمىكنند مگر به اعضايى كه در سر و صورت و احشاى درونى قرار دارند و اعضاى ديگر بدن، نيروى حس و حركت را از عصبهاى نخاعى دريافت مىكنند.
جالينوس بر عنايت بزرگى توجه داده است كه در خصوص اعصاب دماغى نازل به سوى احشاى بدن [١] شده است، چرا كه آفريدگار بزرگ در صيانت از اين دسته اعصاب نهايت احتياط را به وجود آورده است كه رعايت آن در خصوص ديگر اعصاب بدن ضرورتى ندارد، زيرا اين اعصاب به سبب دورى از مبدأ (مغز) خود بايد با استحكام بيشترى مورد پشتيبانى قرار داده شوند، بدين منظور توسط جسم محكمى كه در قوام از بافتى بين عصب و غضروف برخوردار است و به مانند جرم عصب هنگام انعطاف و پيچ خوردن [٢] مىباشد، پوشانده شدهاند [٣].
اين (استحكام عصب توسط جرم مخصوص) در سه موضع عصب رسانى در بدن وجود دارد:
١. نزد حنجره؛ ٢. هرگاه به بيخ دندهها برسد؛ ٣. هرگاه از محل سينه عبور كند [٤].
رشتههاى ديگر عصبى كه از مغز مىآيند (و به سوى احشا پايين نمىروند). آن دسته كه براى افاده حس [٥] فرستاده مىشوند از مبدأ خود به سوى عضو مقصد به صورت مستقيم عبور مىكنند؛ زيرا راه راست از نزديكترين راههاى رسيدن به مقصد مىباشد [٦] و علاوه بر آن در (مستقيم بودن عصب حسى) تأثيرى كه از مبدأ (مغز) افاضه مىگردد به مراتب قوىتر است.
[١] احشا چنان كه پيشتر گفته شد شامل اعضاى تنفسى و گوارشى مستقر در قفسه سينه مىباشد.
[٢] يعنى اين غلاف عصبى در عين استحكام همانند عصب انعطاف پذير مىباشد.
[٣] اگر گفته شود براى عصب رسانى به احشا، استفاده از اعصاب نخاعى مناسبتر بود به دليل نزديكى نخاع به اعضاى احشايى بدن و در نتيجه تأثيرگذارى بهتر آن بر عضو و علاوه بر آن دورى مبدأ عصب، باعث سستى و در معرض آسيب قرار گرفتن آن مىباشد در پاسخ بايد گفت: احتياج اعضاى احشايى بدن، مانند معده به حس و انتقال سريع آن به مغز شديدتر مىباشد تا هرگونه آسيب، درد و تغيير مزاج را سريع به مغز منتقل نمايد.
[٤] آملى مىگويد: اگر مىگفت نزد حنجره و پايينتر از آن كافى بود.
[٥] رشتههاى عصبى كه به سوى احشا فرود نمىآيند دو دسته مىباشند: ١. حسى؛ ٢. حركتى.
[٦] زيرا كوتاهترين خط كه دو نقطه را به هم وصل مىكند خط راست مىباشد و از آن عدول نمىشود مگر به دليل وجود مانع چنانچه در عصب رسانى به چشم از مسير مستقيم صرف نظر شده است