ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٣٧٢ - تقسيم اعضاى بدن
١. قلب، منشأ نيروى حياتى بدن مىباشد؛
٢. مغز، منشأ نيروى حسى و حركتى بدن مىباشد؛
٣. كبد، منشأ نيروى غذا رسان بدن مىباشد.
اعضاى فرمانده به اقتضاى حيات نسل، اين سه عضو به اضافه عضو چهارم كه به ابقاى نسل اختصاص دارد، و آن بيضهها مىباشد كه وجود آن در بدن يك جنبه ضرورى دارد و يك جنبه انتفاعى؛ اما ضرورت وجود بيضهها در بدن، توليد منى (اسپرم) [١] نگه دارنده نسل مىباشد، و جنبه انتفاعى وجود آنها در بدن تماميت بخشى به شكل [٢] و مزاج نرينه و مادينه [٣] كه (دو صفت و) عارضه لازم براى همه انواع حيوانات مىباشد و نه از صفات ذاتى در نفس حيوانيت [٤]» اعضاى فرمان بر» پارهاى فرمان برى در جنبه تهيه و آماده كردن و پارهاى ديگر فرمان برى در رساندن را به عهده دارند، فرمان برى در جنبه آماده كردن را خدمت بهره گويند و فرمان برى در جنبه خدمت رسانى را خدمت مطلق نامند، فرمان برى در آماده كردن (پشتيبانى) بر فعل فرمانده (رئيس) تقدم دارد و فرمان برى در خدمت رسانى نسبت به فعل او تأخر دارد.
«قلب» عضو فرمانده (در آن نيروى حياتى) و عضو فرمان برِ آماده كننده [٥] آن مانند: ريه، و عضو فرمان برِ خدمت رسان آن مانند: شريانها (سرخ رگها) [٦] مىباشد.
«مغز» عضو فرمانده (در آن نيروى نفسانى) و عضو فرمان برِ آماده كننده آن مانند: كبد و ديگر اعضا، شامل اعضاى دستگاه گوارش [٧] و اعضاى نگه دارنده روح (مثل ريه) [٨] مىباشد، و عضو فرمان برِ رساننده آن مانند: دستگاه عصبى مىباشد.
[١] مقصود از توليد منى توسط بيضهها، نضج و ايجاد استعداد براى نيروى مولده مىباشد و ماده منى در اعضاى پيش از بيضه به وجود مىآيد.
[٢] شكل و هيأت نرينه (مردى) و مادينه (زنى) مانند استخوان بندى، فراخى سينه، تن صدا و ديگر ويژگىها.
[٣] در زنان نيز وجود بيضه (تخمدان) پنهان در كامل كردن مزاج و ساير ويژگىهاى زنانه مؤثر مىباشد.
[٤] نر و ماده بودن از عوارض لازم و جدا نشدنى حيوان محسوب مىشود نه از فصول و صفات مقوم ذات كه با فقدان آن از دايره حيوانيت خارج گردد.
[٥] آماده كننده هوا براى قلب و در باز دم تخليه هواى سوخته از آن.
[٦] رساننده روح حياتى به همه اعضاى بدن.
[٧] اعضاى غذايى آماده كننده مانند دهان، مرى و معده.
[٨] اعضاى نگهدارنده روح مانند بينى، ناى، ريه و شريان صاعد به مغز (شبكه).