ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٣٥١ - فصل دوم چگونگى به وجود آمدن خلطها در بدن
به سمت كبد جذب مىگردد؛ ماساريقا، به رگهاى باريك [١] و محكمى مىگويند كه به طول همه رودهها [٢] پيوند خورده است.
آن گاه كه كيلوس در ماساريقا ريخته شد، از طريق رگى به نام باب كبد، [٣] در كبد نفوذ مىنمايد؛ يعنى در اجزا و شعبههاى باب كبد [٤] كه درون كبد ريز و باريك مانند مو، پراكنده مىباشد [٥] و از طرف ديگر با دهانه ريشهاى رگ بيرون آمده (وريد اجوف) از جانب محدّب كبد، در تماس است. كيلوس در مجارى تنگ كبد ما [٦] عبور نمىكند مگر به مدد آميخته شدن با آبى كه بيشتر از نياز بدن نوشيده مىشود، پس هرگاه بخش لطيف كيلوس در رشته رگهاى كبدى، پراكنده گردد، گويا تمامى كبد با تمامى كيلوس تماس يافته است، از اين رو فعل كبد در كيلوس از شدت و سرعت بيشترى برخوردار خواهد بود و در اين زمان كيلوس پخته مىگردد (هضم كبدى).
از مثل اين كيلوس در هر پخت كبدى، چيزى مانند كف و چيزى مانند دُردى حاصل مىگردد و چه بسا چيزى مايل به سوخته، اگر در پختن زياده روى شود يا چيزى مانند خام، اگر در پختن قصور شود، حاصل مىگردد.
[١] تا كيلوس غليظ از آن عبور نكند و باعث سده در كبد نگردد.
[٢] از تعابير ابن سينا استفاده مىشود كه عروق ماساريقا از اواخر معده (بواب) تا انتهاى رودهها (راست روده) قرار دارد، ليكن بيشترين اتصال آن به روده اثناعشر مىباشد زيرا به باب كبد نزديك مىباشد، ابن سينا در كتاب امراض در تشريح كبد مىگويد: ماساريقا كيلوس را اندك استحالهاى به خون مىدهد زيرا در ماساريقا نيروى گوارشى از جانب كبد وجود دارد.
[٣] وريد بابcm . ٥ طول دارد و از يكى شدن وريدهاى مزانتريك فوقانى و ... به وجود مىآيد، اين وريد از خلف اولين قسمت دوازهه به طرف بالا و راست رفته وارد چادرينه كوچك مىشود ... وارد ناف كبد مىشود. (ضروريات آناتومى اسنل، ص ٢٠٦)
[٤] سينوزوئيدهاى كبدى مسطح و منشعب كه بين صفحات كبدى قرار گرفتهاند. (فيزيولوژى پزشكى گايتون، ج ٣، ص ١٨٩٧)
[٥] سيستم وريدى باب به صورت شبكه موى رگى از اعضايى كه خون خود را به اين سيستم تخليه مىكنند، شروع شده و به عروق موى رگ مانندى به نام سينوزوئيدهاى كبدى ختم مىگردد. (ضروريات آناتومى اسنل، ص ٢٠٦)
[٦] طبق نسخه بولاق و تهران (فينا) يعنى در ما انسانها، زيرا مجارى كبدى انسان نسبت به ساير حيوانات تنگ مىباشد.