ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٥٤٤ - (چهار كيفيت خدمت رسان نيروهاى طبيعى)
نياز نيروى ماسكه به خشكى از نياز به گرمى بيشتر است، زيرا مدت زمان ايجاد سكون توسط نيروى ماسكه از زمان حركت دادن آن رشته اريب [١] را براى قبض اشيا، به مراتب بيشتر مىباشد، چرا كه مدت زمان حركت دادن آن كه به حرارت نياز دارد، كوتاه است و بيشترين زمان كنش نيروى ماسكه به نگه دارى و سكون بخشى مصرف مىگردد.
از آنجا كه مزاج كودكان بسيار به رطوبت گرايش دارد، طبعاً نيروى ماسكه در ايشان ضعيف مىباشد.
نياز نيروى جاذبه به حرارت، از نياز به خشكى بيشتر است، زيرا حرارت در فعل جذب يارى رسان مىباشد، بلكه بيشتر زمان كنش آن حركت بخشى است و نياز آن به حركت بخشى به مراتب از نياز به سكون بخشى اجزاى ابزار آن و ايجاد قبض در آن به سبب خشكى بيشتر مىباشد و علاوه بر اين نيروى جاذبه تنها به حركت زياد نياز ندارد، بلكه به حركت نيرومند نيازمند مىباشد. [٢]
فعل جذب به چند روش انجام مىگيرد:
١. به سبب كنش نيروى جاذبه، مانند آنچه در كشيدن آهن توسط نيروى مغناطيس مشاهده مىشود؛
٢. به سبب ايجاد خلأ، چنانچه در كشيدن آب توسط آب دزدك [٣] انجام مىشود [٤]؛
٣. به سبب گرمى، همانند روغن كه به وسيله شعلة فتيلة چراغ كشيده مىشود. [٥]
اگرچه قسم سوم نزد محققان (روش مستقلى نيست بلكه) به ايجاد خلأ برمىگردد و در حقيقت خود ايجاد خلأ است، بنا بر اين هرگاه با نيروى جاذبه حرارت يار گردد نيروى جذب، نيرومندتر انجام مىگيرد. [٦]
[١] در نسخه بولاق و تهران، رشته عريض دارد كه نادرست است زيرا حركت ماسكه با رشته ليف اريب (مايل) انجام مىپذيرد؛ لذا طبق نسخه آملى «رشته مورب» ترجمه شد.
[٢] لذا حركت نيرومند به گرمى نياز بيشترى دارد.
[٣] » آب دزد» تعبير جرجانى از زراقات در عبارت قانون مىباشد. (ذخيره، ص ٦١)
[٤] از آنجا كه خلأ امرى ممتنع مىباشد، لذا خلأ به ضرورت مقتضى جذب بالذات (سرشتى) مىباشد.
[٥] اين جذب به وسيله گرمى مىباشد.
[٦] زيرا دو سبب جذب با هم جمع مىشوند.