ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٥٣٥ - فصل اول سخنى كلى پيرامون اجناس نيروها
گفتار پيرامون قوا و آن شش فصل مىباشد.
فصل اول: سخنى كلى پيرامون اجناس نيروها
بدان كه نيروها و كنشها هر يك به وسيله ديگرى شناخته مىشوند، زيرا هر نيرو در بدن، سرمنشأ فعل و كنشى است و هر فعلى نيز از نيرويى در بدن صادر مىگردد و لذا ما آن دو بحث را در ضمن يك آموزش گرد آورديم.
اجناس (سرشاخههاى) نيروها و افعال صادر از آن، نزد طبيبان سه دسته مىباشند:
١. جنس قواى نفسانى [١]؛ ٢. جنس قواى طبيعى [٢]؛ ٣. جنس قواى حيوانى [٣].
بسيارى از فيلسوفان و همه طبيبان، بويژه جالينوس، بر اين باورند كه هر يك از قواى سه گانه داراى عضوى رئيسى در بدن مىباشند كه آن عضو، كانون (براى توليد) آن نيرو بوده و منشأ صدور افعال آن شمرده مىشود.
بنا بر اين معتقدند: جايگاه و منشأ صدور افعال نيروى نفسانى در بدن، «مغز» مىباشد و نيروى طبيعى خود دو گونه مىباشد: يك گونه از آن هدفش صيانت از شخص و اداره وى مىباشد و آن سامان بخشيدن در كار تغذيه بدن در مدت حيات و رشد دادن بدان تا پايان رشد است. جايگاه اين گونه و منشأ صدور فعل آن در بدن، «كبد» مىباشد؛ گونه دوم از نيروى طبيعى هدفش حفاظت از نسل است و آن سامان در كار توليد مثل مىباشد تا از آميزههاى بدن، گوهر نطفه را مجزا ساخته، سپس به اذن خالق متعال آن را مصوّر گرداند؛ جايگاه و منشأ صدور افعال آن در بدن، «بيضهها» مىباشد.
[١] قوة نفسانى (PhysicalPower(.
[٢] قوة طبيعى (NaturalPower(.
[٣] قوة حيوانى (AnimalPower(.