ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٥٣١ - فصل پنجم تشريح وريد اجوف پايين رو
يك شاخه در مثانه منتشر مىگردد و شاخه ديگر به سوى گردن مثانه مىرود و اين شاخه به دليل وجود آلت در مردان بسيار بزرگ مىباشد و در زنان كوچك است.
از رگهايى كه از اطراف به سوى رحم مىآيند رشتههايى منشعب مىگردند كه به طرف پستان بالا مىروند تا بدين وسيله رحم با پستان مشاركت [١] داشته باشد. [٢]
٦. دسته ششم به سوى ماهيچههاى واقع بر استخوان شرمگاه رو مىآورد؛
٧. دسته هفتم به سوى ماهيچههاى واقع به صورت مستقيم بر طول شكم بالا مىرود و اين رگها به انتهاى رگهايى كه گفتيم در سينه، به سوى مراق شكم سرازير است، متصل مىباشند و از ريشه اين رگها در زنان، رگهايى خارج مىشوند كه به سوى رحم گسيل مىگردند [٣]؛
٨. دسته هشتم به طرف جلو (قُبُل) از مردان و زنان مىآيد؛
٩. دسته نهم به سوى ماهيچههاى درون ران مىآيد و در آن پراكنده مىگردد؛
١٠. دسته دهم از قسمت حالب، آشكارا به سوى خاصره مىآيد و به انتهاى رگهاى سرازير شده بويژه از پستانها، متصل مىگردد و از مجموع آنها رشتهاى بزرگ به سوى بيضهها [٤] مىرود.
آنچه از آن (دهم) به جا مىماند به سوى ران مىرود، پس در آن به صورت شاخه و رشتههايى متفرع مىگردد، يكى از آنها در ماهيچههاى جلوى ران؛ و شاخه ديگر در
[١] فايده اين مشاركت در اين است كه خون طمث كه غذاى جنين است تبديل به شير مىگردد و از اين طريق به پستان منتقل مىشود.
[٢] عبارت ( «والعروق التى تاتى الرحم ...» ترجمه: از رگهايى كه از اطراف به سوى رحم مىآيند رشتههايى منشعب مىگردد ...) در نسخه بولاق و تهران تكرار شده است، و بنابر نقل جيلانى در تقديم و تأخير اين عبارت در نسخههاى قانون اختلاف زيادى به چشم مىخورد، در نسخه آملى آن را در دسته پنجم آورده است چنانچه در ترجمه آورده شد.
جرجانى در ذخيره، ضمن نقل آن در دسته پنجم به نظريه جالينوس در اين خصوص اشاره مىكند كه جالينوس در جوامع مىگويد: «مشاركت رحم با پستان بدين شاخه هفتم است،» و اين رگها را به زبان يونانى «مغسانا» گويند و تفسير آن به تازى ذات الرأسين باشد يعنى دو سر. (ذخيره، ص ٤٤)
[٣] در عبارت «و از ريشه اين رگها در زنان» نيز اختلاف در تقديم و تأخير وجود دارد و در نسخه آملى وجود ندارد، در نسخه بولاق در دسته هفتم آورده شده، ليكن اين عبارت با عبارت پيشين «از رگهايى كه از اطراف ...» در ارتباط مىباشد لذا در واقع بايد در يك دسته ذكر شود دسته پنجم يا دسته هفتم.
[٤] در نسخه تهران و جيلانى (الأليتين) دارد يعنى دنبه، مقصود سرين است و جرجانى در ذخيره دو نسخه را جمع نموده است.