ترجمه قانون در طب

كتاب قانون (متن)

پيشگفتار

1- تصحيح نسخه قانون

نسخ مورد استفاده از قانون

الف نسخه چاپ بولاق مصر

ب نسخه مصحّح چاپ تهران

ج نسخه شرح حكيم جيلانى

د نسخه شرح حكيم آملى

منابع فرعى در تصحيح قانون

اشاره به افتادگى از نسخه قانون

شيوه تصحيح نسخه قانون

2 استفاده از شروح در ترجمه قانون

منابع فرعى در ترجمه و فهم قانون

3 استفاده از پاورقى و پرانتز براى توضيح متن قانون

4 جايگاه تشريح اعضاى بدن در طب

تشريح و ريشه اختلافات آن

تشريح قلب و گردش خون كوچك (ريوى)

تشريح قلب و گردش خون بزرگ (گردش محيطى)

تشريح اعصاب دماغى و ريشه اختلاف در آن

تشريح شريان اورطى (آئورت) و اشاره به عروق اكليلى (كرونرى)

مبدا وريدها قلب يا كبد

نقدى بر ترجمه قانون

الف اشتباهات در ترجمه كلمات

ب بى اهميتى در ترجمه برخى از واژه ها

ت اشكالات ناشى از نسخه نادرست

ج دستكارى و تغيير اصطلاحات طبى

د افتادگى در ترجمه قانون

ذ اشتباه در به كارگيرى اسامى داروها

رموز تصحيح متن عربى

خطبة الكتاب

الْكِتَابُ الأَوَّلُ الأُمُورُ الْكُلِّيَّةُ مِنْ عِلْمِ الطِّبِ يَشْتَمِلُ عَلَى أَرْبَعَةِ فُنُونٍ

الْفَنُّ الأَوَّلُ مِنَ الْكِتَابِ الأوَّلِ فِى حَدِّ الطِّبِّ وَ مَوْضُوعَاتِهِ مِنَ الأُمُورِ الطَّبِيعِيَّةِ يَشْتَمِلُ عَلَى سِتَّةِ تَعَالِيمَ

التعليم الأول في حد الطب و موضوعاته

الْفَصْلُ الأوَّلُ مِنَ التَّعْلِيمِ الأوَّلِ مِنَ الْفَنِّ الأَوَّلِ مِنَ الْكِتَابِ الأوَّلِ مِنْ كِتَابِ الْقَانُونِ فِى حَدِّ الطِّبِّ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى مَوْضُوعَاتِ الطِّبِ

التَّعْلِيمُ الثَّانِى فِى الأرْكَانِ وَ هُوَ فَصْلٌ وَاحِدٌ

التَّعْلِيمُ الثَّالِثُ فِى الأمْزِجَةِ وَ هُوَ ثَلاثَةُ فُصُولٍ

الْفَصْلُ الأَوَّلُ فِى الْمِزَاجِ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى أَمْزِجَةِ الأعْضَاءِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ فِى أمْزِجَةِ الأَسْنَانِ وَ الأَجْنَاسِ

التَّعْلِيمُ الرَّابِعُ فِى الأَخْلاطِ وَ هُوَ فَصْلانِ

الْفَصْلُ الأَوَّلُ فِى مَاهِيَّةِ الْخِلْطِ وَ أَقْسَامِهِ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى كَيْفِيَّةِ تَوَلُّدِ الأَخْلاطِ

التَّعْلِيمُ الْخَامِسُ فَصْلٌ وَاحِدٌ وَ خَمْسُ جُمَلٍ

الْفَصْلُ فِى مَاهِيَّةِ الْعُضْوِ وَ أقْسَامِهِ

الجُمْلَةُ الْأُولَى فِى الْعِظَامِ وَ هِىَ ثَلاثُونَ فَصْلًا

الْفَصْلُ الأَوَّلُ كَلامٌ كُلِّىٌّ فِى الْعِظَامِ وَ الْمَفَاصِلِ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى تَشْرِيحِ الْقِحْفِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ فِى تَشْرِيحِ مَا دُونَ الْقِحْفِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ فِى تَشْرِيحِ عِظَامِ الْفَكَّيْنِ وَ الأَنْفِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ فِى تَشْرِيحِ الأسْنَانِ

الْفَصْلُ السَّادِسُ فِى مَنْفَعَةِ الصُّلْبِ

الْفَصْلُ السَّابِعُ فِى تَشْرِيحِ الفِقْرَاتِ

الْفَصْلُ الثَّامِنُ فِى مَنْفَعَةِ الْعُنُقِ وَتَشْرِيحِ عِظَامِهِ

الْفَصْلُ التَّاسِعُ فِى تَشْرِيحِ فَقَارِ الصَّدْرِ وَمَنَافِعِهَا

الْفَصْلُ الْعَاشِرُ فِى تَشْرِيحِ فِقْرَاتِ الْقَطَنِ

الْفَصْلُ الْحَادِىَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ الْعَجُزِ

الْفَصْلُ الثَّانِىَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ الْعُصْعُصِ

الْفَصْلُ الثَّالِثَ عَشَرَ كَلامٌ كَالْخَاتِمَةِ فِى مَنْفَعَةِ الصُّلْبِ

الْفَصْلُ الرَّابِعَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ الأضْلاعِ

الْفَصْلُ الْخَامِسَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ الْقَصِ

الْفَصْلُ السَّادِسَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ التَّرْقُوَةِ

الْفَصْلُ السَّابِعَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ الْكَتِفِ

الْفَصْلُ الثَّامِنَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ الْعَضُدِ

الْفَصْلُ التَّاسِعَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ السَّاعِدِ

الْفَصْلُ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ مَفْصَلِ الْمِرْفَقِ

الْفَصْلُ الْحَادِى وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ الرُّسْغِ

الْفَصْلُ الثَّانِى والْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ مُشْطِ الْكَفِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ الأَصَابِعِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ فِى مَنْفَعَةِ الظُّفُرِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ والْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عِظَام الْعَانَةِ

الْفَصْلُ السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ كَلامٌ مُجْمَلٌ فِى مَنْفَعَةِ الرِّجْلِ

الْفَصْلُ السَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَظْمِ الْفَخِذِ

الْفَصْلُ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَظْمِ السَّاقِ

الْفَصْلُ التَّاسِعُ وَالْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ مَفْصَلِ الرُّكْبَةِ

الْفَصْلُ الثَّلاثُونَ فِى تَشْرِيحِ عِظَامِ الْقَدَمِ

الْجُمْلَةُ الثَّانِيَةُ فِى الْعَضَلِ و هِىَ ثَلاثُونَ فَصْلًا

الْفَصْلُ الأَوَّلُ كَلامً كُلِّىٌّ فِى الْعَصَبِ وَ الْعَضَلِ وَ الوَتَرِ وَ الرِّبَاطِ

الْفَصْلُ الثِّانِى فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْوَجْهِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْجَبْهَةِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْمُقْلةِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْجَفْنِ

الْفَصْلُ السَّادِسُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْخَدِّ

الْفَصْلُ السَّابِعُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الشَّفَةِ

الْفَصْلُ الثَّامِنُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْمِنْخَرِ

الْفَصْلُ التَّاسِعُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْفَكِّ الأَسْفَلِ

الْفَصْلُ الْعَاشِرُ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الرَّأْسِ

الْفَصْلُ الْحَادِىَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْحَنْجَرَةِ

الْفَصْلُ الثَّانِى عَشَرَ فى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْحُلْقُومِ وَ الْحَلْقِ

الْفَصْلُ الثَّالِثَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْعَظْمِ اللَّ امِىِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ اللِّسَانِ

الْفَصْلُ الْخَامِسَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْعُنُقِ

الْفَصْلُ السَّادِسَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الصَّدْرِ

الْفَصْلُ السَّابِعَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ حَرَكَةِ الْعَضُدِ

الْفَصْلُ الثَّامِنَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ حَرَكَةِ السَّاعِدِ

الْفَصْلُ التَّاسِعَ عَشَرَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ حَرَكَةِ الرُّسْغِ

الْفَصْلُ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ حَرَكَةِ الأَصَابِعِ

الْفَصْلُ الْحَادِى والْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ حَرَكَةِ الصُّلْبِ

الْفَصْلُ الثَّانِى وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْبَطْنِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الأُنْثَيَيْنِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْمَثَانَةِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الذَّكَرِ

الْفَصْلُ السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ الْمَقْعَدَةِ

الْفَصْلُ السَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ حَرَكَةِ الْفَخِذِ

الْفَصْلُ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ حَرَكَةِ السَّاقِ وَ الرُّكْبَةِ

الْفَصْلُ التَّاسِعُ والْعِشْرُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ مَفْصَلِ الْقَدَمِ

الْفَصْلُ الثَلاثُونَ فِى تَشْرِيحِ عَضَلِ أَصَابِعِ الرِّجْلِ

الْجُمْلَةُ الثَّالِثَةُ فِى الْعَصَبِ و هِىَ سِتَّةُ فُصُولٍ

الْفَصْلُ الأَوَّلُ كَلامٌ خَاصٌّ فِى الْعَصَبِ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى تَشْرِيحِ الْعَصَبِ الدِّمَاغِىِّ وَ مَسَالِكِهِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ فِى تَشْرِيحِ عَصَبِ نُخَاعِ الْعُنُقِ وَ مَسَالِكِهِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ فِى تَشْرِيحِ عَصَبِ فَقَارِ الصَّدْرِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ فِى تَشْرِيحِ عَصَبِ الْقَطَنِ

الْفَصْلُ السَّادِسُ فِى تَشْرِيحِ الْعَصَبِ الْعَجُزِىِّ وَ العُصْعُصِىِ

الْجُمْلَةُ الرَّابِعَةُ فِى الشَّرَايِينِ وَ هِىَ خَمْسَةُ فُصُولٍ

الْفَصْلُ الأَوَّلُ فِى صِفَةِ الشَّرَايِينِ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى تَشْرِيحِ الشِّرْيَانِ الْوَرِيدِىِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ فِى تَشْرِيحِ الشِّرْيَانِ الصَّاعِدِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ فِى تَشْرِيحِ الشِّرْيَانَيْنِ السُّبَاتِيَّيْنِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ فِى تَشْرِيحِ الشِّرْيَانِ النَّازِلِ

الْجُمْلَةُ الْخَامِسَةُ فِى الأوْرِدَةِ وَ هِىَ خَمْسَةُ فُصُولٍ

الْفَصْلُ الأَوَّلُ فِى صِفَةِ الأوْرِدَةِ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى تَشْرِيحِ الْوَرِيدِ الْمُسَمَّى بِالْبَابِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ فِى تَشْرِيحِ الأَجْوَفِ وَ مَا يَصْعَدُ مِنْهُ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ فِى تَشْرِيحِ أوْرِدَةِ الْيَدَيْنِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ فِى تَشْرِيحِ الأَجْوَفِ النَّازِلِ

التَّعْلِيمُ السَّادِسُ فِى الْقُوَى وَ الأَفْعَالِ وَ هُوَ جُمْلَةٌ وَ فَصْلٌ

الْجُمْلَةُ فِى الْقُوَى وَ هِىَ سِتَّةُ فُصُولٍ

الْفَصْلُ الأَوَّلُ فِى أَجْنَاسِ القُوى بِقَوْلٍ كُلِّىٍ

الْفَصْلُ الثَّانِى فِى الْقُوَى الطَّبِيعِيَّةِ الْمَخْدُومَةِ

الْفَصْلُ الثَّالِثُ فِى الْقُوَى الطَّبِيعِيَّةِ الْخَادِمَةِ

الْفَصْلُ الرَّابِعُ فِى الْقُوَى الْحَيَوَانِيَّةِ

الْفَصْلُ الْخَامِسُ فِى الْقُوَى النَّفْسَانِيَّةِ الْمُدْرِكَةِ

الْفَصْلُ السَّادِسُ فِى الْقُوَى النَّفْسَانِيَّةِ الْمُحَرِّكَةِ

الْفَصْلُ الأَخِيرُ فِى الأَفْعَالِ

فهرس العناوين

كتاب قانون (ترجمه)

فهرست مطالب

كتاب اول «كلّيات علم طبّ»

فن اوّل از كتاب اوّل تعريف علم طب و موضوعات آن از امور طبيعى اين فن مشتمل بر شش آموزش است

آموزش اوّل در تعريف علم طب و موضوعات آن

فصل اول تعريف علم طب

اشكال به تعريف علم طب

فصل دوم موضوعات علم طب

اسباب چهارگانه

1 سبب مادى

2 سبب فاعلى

3 سبب صورى

4 سبب غايى

موضوعاتى كه علم طب به آنها نظر دارد

1 بخش نظرى

2 بخش عملى

آموزش دوم اركان و آن يك فصل است

فصل اركان

آموزش سوم مزاجها و آن شامل سه فصل است

فصل اول تعريف مزاج

اعتدال مزاج بين اعضاى بدن

مزاج داروها

«اعتبارات هشتگانه مزاج»

مزاجهاى ساده و مادى

چگونگى پيدايش بيمارى با سوء مزاج مادى

فصل دوم مزاج اعضا

گرمترين اعضاى بدن

سردترين اعضاى بدن

مرطوبترين اعضاى بدن

خشكترين اعضاى بدن

فصل سوم مزاجهاى سن و جنسيت

اختلاف طبيبان درباره مزاج كودك و جوان

نظريه جالينوس در اين باره

تفاوت جنسيت در نوع مزاج

آموزش چهارم اخلاط و آن دو فصل است

فصل اوّل ماهيت خلط و اقسام آن

رطوبتهاى موجود در بدن

اصناف رطوبتهاى ثانوى و غير زايد

اجناس چهارگانه اخلاط

صفراى غير طبيعى

سوداى غير طبيعى

فصل دوم چگونگى به وجود آمدن خلطها در بدن

اسباب چهارگانه توليد خلط در بدن

خلط خون

خلط صفراء

خلط بلغم

دلايل افزايش سوداء در بدن

خلط سوداء

علايم افتراقى براى تشخيص مزاج سوداوى

فضولات و مواد دفعى گوارش

استفراغ صاحبان اخلاط رقيق

اسباب تحريك اخلاط در بدن

نقش تخيلات در تحريك اخلاط

آموزش پنجم در يك فصل و پنج گفتار

فصل حقيقت عضو و اقسام آن

فهرست اعضاى مفرد بدن

فوايد وجود غشاها در بدن

تقسيم ديگرى براى اعضاى بدن

تقسيم اعضاى بدن

تقسيمى از جالينوس

تقسيم اعضا به اعتبار ماده

نقش خون ايام عادت در جنين

تفاوت اعضاى منوى و اعضاى دموى

تقسيم اعضا به اعتبار مبدأ عصب

منشأ رويش پردههاى احشايى

اعضاى ليفى بدن و چگونگى حركت آنها

تقسيم اعضاى عصب گونه بدن

آخرين تقسيم درباره اعضاى بدن

گفتار نخست استخوانها و آن شامل سى فصل مىباشد

فصل اول گفتارى عمومى درباره استخوانها و بندگاهها

تقسيم استخوانها به مجوّف و مصمت

مفاصل و اقسام آن

استخوانهاى جناغ

فصل دوم تشريح كاسه سر

درزهاى كاسه سر

اشكال غير طبيعى سر

فصل سوم تشريح استخوانهاى زيرين كاسه سر

فصل چهارم تشريح استخوانهاى فك و بينى

بينى و منافع آن

تركيب استخوانهاى بينى

فصل پنجم تشريح دندانها

فصل ششم فايده پشت

فصل هفتم تشريح مهرهها

فصل هشتم فايده گردن و تشريح استخوانهاى آن

(مفاصل گردن)

ويژگى مهره اول گردن

ويژگى مهره دوم گردن

فصل نهم تشريح مهرههاى سينه

فصل دهم تشريح مهرههاى كمر

فصل يازدهم تشريح مهرههاى خاجى

فصل دوازدهم تشريح مهرههاى دنبالچه

فصل سيزدهم گفتار پايانى فايده پشت

فصل چهاردهم تشريح دندهها

فصل پانزدهم تشريح استخوان جناغ

فصل شانزدهم تشريح استخوان ترقوه

فصل هفدهم تشريح استخوان كتف

فصل هجدهم تشريح بازو

فصل بيستم تشريح مفصل آرنج

فصل بيست و يكم تشريح مچ

فصل بيست و دوم تشريح كف دست

فصل بيست و سوم تشريح انگشتان

فصل بيست و چهارم فايده ناخن

فصل بيست و پنجم تشريح استخوان شرمگاه (لگن خاصره)

فصل بيست و ششم گفتارى مختصر در فايده پا

فصل بيست و هفتم تشريح استخوان ران

فصل بيست و هشتم تشريح استخوان ساق

فصل بيست و نهم تشريح مفصل زانو

فصل سىام تشريح استخوان گام

گفتار دوم درباره ماهيچهها آن شامل سى فصل مىباشد

فصل اول گفتارى كلى در تشريح عصب، ماهيچهها، وتر و رباط

فصل دوم تشريح ماهيچههاى صورت

فصل سوم تشريح ماهيچههاى پيشانى

فصل چهارم تشريح ماهيچههاى كره چشم

فصل پنجم تشريح ماهيچههاى پلك

فصل ششم تشريح ماهيچههاى گونه

فصل هفتم تشريح ماهيچههاى لب

فصل هشتم تشريح ماهيچههاى بينى

فصل نهم تشريح ماهيچههاى فك تحتانى

(ماهيچههاى بستن دهان)

(ماهيچههاى بازكننده دهان)

(ماهيچههاى جونده)

فصل دهم تشريح ماهيچههاى سر

(ماهيچه وارونه كننده سر به جلو)

(ماهيچه وارونه كننده سر و گردن به جلو)

(ماهيچه برگرداننده سر به عقب)

(ماهيچه برگرداننده سر و گردن به سوى عقب)

(ماهيچه مايل كننده سر به چپ و راست)

فصل يازدهم تشريح ماهيچههاى حنجره

(تشريح استخوان لامى)

ماهيچههاى بازكننده حنجره

ماهيچههاى تنگ كننده حنجره

ماهيچههاى بستن حنجره

فصل دوازدهم تشريح ماهيچههاى گلو

فصل سيزدهم تشريح ماهيچههاى استخوان لامى

فصل چهاردهم تشريح ماهيچههاى زبان

فصل پانزدهم تشريح ماهيچههاى گردن

فصل شانزدهم تشريح ماهيچههاى سينه

(ماهيچههاى منقبض كننده سينه)

(ماهيچههاى منقبض كننده و منبسطكننده سينه)

فصل هفدهم تشريح ماهيچههاى حركت بازو

(نوع دوم از ماهيچههاى حركت بازو)

(نوع سوم از ماهيچههاى حركت بازو)

فصل هجدهم تشريح ماهيچههاى حركت ساعد

(ماهيچههاى بازكننده)

(ماهيچههاى خم كننده)

(ماهيچههاى برگرداننده)

(ماهيچههاى روگرداننده)

فصل نوزدهم تشريح ماهيچههاى حركتى مچ

(ماهيچه بازكننده)

(ماهيچه خم كننده)

فصل بيستم تشريح ماهيچههاى حركتى انگشتان

(ماهيچههاى بازكننده)

(ماهيچههاى خم كننده)

(ماهيچه سوم)

(ماهيچههاى استخوان كف)

فصل بيست و يكم تشريح ماهيچههاى حركتى پشت

ماهيچههاى خم كننده به جلو

فصل بيست و دوم تشريح ماهيچههاى شكم

فصل بيست و سوم تشريح ماهيچههاى بيضهها

فصل بيست و چهارم تشريح ماهيچههاى مثانه

فصل بيست و پنجم تشريح ماهيچههاى آلت تناسلى

فصل بيست و ششم تشريح ماهيچههاى مقعد

فصل بيست و هفتم تشريح ماهيچههاى حركتى ران

(ماهيچههاى بازكننده)

(ماهيچههاى خم كننده)

(ماهيچههاى مايل كننده به داخل)

(ماهيچههاى چرخاننده ران)

فصل بيست و هشتم تشريح ماهيچههاى حركتى ساق و زانو

(ماهيچههاى خم كننده)

فصل بيست و نهم تشريح ماهيچههاى مفصل گام

(ماهيچههاى بالا برنده)

(ماهيچههاى پايين برنده)

فصل سىام تشريح ماهيچههاى انگشتان پا

(ماهيچههاى كف پايى)

(ماهيچههاى مايل كننده)

گفتار سوم تشريح عصبها و آن در شش فصل مىباشد

فصل اول گفتارى ويژه درباره عصب

فصل دوم تشريح عصب مغزى و كانالهاى آن

(سبب رويش نيافتن عصب راجعه از نخاع)

(سبب رويش از زوج ششم)

(سبب رويش عصب حركتى زبان از اين موضع)

فصل سوم تشريح عصب نخاعى گردن و كانالهاى آن

(علت عصب رسانى به پرده حاجز از اعصاب گردنى)

فصل چهارم تشريح عصب مهرههاى سينه

فصل پنجم تشريح عصب مهرههاى كمر

فصل ششم تشريح عصب خاجى و دنبالچهاى

گفتار چهارم تشريح سرخ رگها و آن پنج فصل مىباشد

فصل اول تعريف سرخ رگها

فصل دوم تشريح شريان وريدى

فصل سوم تشريح شريان بالارو

فصل چهارم تشريح دو شريان سباتى

فصل پنجم تشريح شريان پايين رو

(وضعيت قرار گرفتن شريانها با وريدها)

فصل نوزدهم تشريح ساعد

گفتار پنجم وريدها (سياه رگها) و آن پنج فصل مىباشد

فصل اول تعريف وريدها

فصل دوم تشريح وريد باب

فصل سوم تشريح وريد اجوف و رشتههاى بالا آمده از آن

وداج ظاهر

وداج غاير (پنهان)

فصل چهارم تشريح وريدهاى دست

فصل پنجم تشريح وريد اجوف پايين رو

آموزش ششم درباره قوا و افعال و آن مشتمل بر يك گفتار و يك فصل مىباشد

گفتار پيرامون قوا و آن شش فصل مىباشد

فصل اول سخنى كلى پيرامون اجناس نيروها

فصل دوم نيروهاى طبيعى خدمت پذير

(توضيح هر يك از اين نيروها)

فصل سوم نيروهاى طبيعى خدمت رسان

(چهار كيفيت خدمت رسان نيروهاى طبيعى)

(اثبات نيروى حياتى و تمايز آن از نيروى نفسانى)

(تمايز نيروى حياتى از نيروى طبيعى)

(نيروى حياتى اولين نيرو)

فصل چهارم نيروهاى حياتى

(نظريه طبيبان)

فصل پنجم نيروهاى ادراك كننده نفسانى

فصل ششم نيروهاى نفسانى حركتى

فصل آخر افعال

منابع مورد مطالعه در ترجمه قانون عبارتند از

ترجمه قانون در طب - ابن سينا - الصفحة ٥٣٠ - فصل پنجم تشريح وريد اجوف پايين رو

در دو رگى كه از كليه به سوى بيضه‌ها فرستاده مى‌شود، مجرايى براى نضج منى وجود دارد و در اثر آن از رنگ سرخ به رنگ سفيد تغيير مى‌يابد، (اين نضج) به دليل زيادى پيچ و خم اين عروق و زيادى دوران منى در آن مى‌باشد و نيز همراهى آنچه از كمر مى‌آيد، بيشترين اين رگ (دو مجراى رو به بيضه‌ها) در آلت و گردن رحم و آنچه در بحث از شريان‌ها بيان كرديم، پنهان مى‌گردد.

پس از رويش دو طالع و رشته‌هاى آن، بقيه وريد اجوف پايين رو از نزديك‌ [١] بر استخوان پشت تكيه مى‌نمايد و شروع به پايين رفتن مى‌كند و نزد هر مهره‌اى رشته‌هايى منشعب مى‌شوند كه به درون مهره وارد مى‌گردند و در بين ماهيچه‌هاى واقع در آن پراكنده مى‌شوند، پس از آن، رگ‌هايى منشعب مى‌شوند كه به طرف لگن خاصره مى‌روند و به ماهيچه‌هاى شكم منتهى مى‌گردند، سپس رگ‌هايى كه از شكاف مهره‌اى وارد نخاع مى‌شوند با رسيدن به انتهاى مهره‌ها [٢] به دو بخش‌ [٣] تقسيم مى‌گردد، هر يك از ديگرى به سمت چپ و راست دور مى‌شوند، و در برابر ران قرار مى‌گيرند.

از هر يك از آن دو رگ پيش از رسيدن به ران، ده دسته وريد [٤] منشعب مى‌گردد:

١. دسته اول از آن به سوى دو ماهيچه پشت (متنان) مى‌روند؛

٢. دسته دوم كه رشته‌هاى باريك و مويرگى دارد به سوى برخى بخش‌هاى پايين صفاق (نزديك كمر) مى‌رود؛

٣. دسته سوم در ماهيچه‌هاى واقع بر استخوان خاجى پراكنده مى‌گردد؛

٤. دسته چهارم در بين ماهيچه‌هاى مقعد و سطح خاجى پراكنده مى‌گردد؛

٥. دسته پنجم به سوى گردن رحم در زنان رو مى‌آورد و در آن و آنچه مرتبط با آن است پراكنده مى‌گردد، و در ادامه به مثانه مى‌رسد، سپس رشته‌اى كه آهنگ رفتن به سوى مثانه را دارد به دو شاخه تقسيم مى‌گردد:

[١] بدون پيمودن فاصله زياد.

[٢] مهره‌هاى كمرى و گفته شده خاجى مقصود است.

[٣] به شكل لام يونانى.

[٤] در برخى نسخه‌ها طبقات ده گانه تعبير مى‌شود به دليل تفاوت آنها با يكديگر در جرم و در برخى ازواج ده گانه، زيرا هر دسته زوج وريد مى‌باشند.