در تاريخ پزشكى مى خوانيم كه ويليام هاروى پزشك و كالبدشناس انگليسى (١٥٧٨- ١٦٥٧) فرضيه جديد گردش خون ريوى را ارائه كرده است؛ هاروى با تشريح جانوران به فرضيه جديدى رسيد. وى مى گويد: «قلب يك عضله است كه خون را در شريان ها پمپ مى كند ... بطن راست قلب، خون كبود رنگ را از طريق سياه رگ ها به شريان‌هاى ريوى مى فرستد تا به ريه ها برسند، سياه رگ ها خونى را كه به شكلى از كبودى خارج شده و سرخ شده است به سمت چپ قلب باز مى گرداند ...» [١].

و به جالينوس نسبت مى دهند كه وى گفته است بين دو بطن قلب به وسيله منفذهاى زياد ارتباط وجود دارد و خون از بطن راست به بطن چپ عبور مى نمايد. اينك در مورد جريان خون كوچك، به نظريه شيخ الرئيس در قانون (ششصد سال پيش از هاروى) اشاره مى كنيم. ابن سينا در تشريح شريان وريدى مى گويد: «اولين چيزى كه از حفره چپ قلب رويش مى يابد دو شريان مى باشد: يكى از آن دو شريان براى استنشاق هواى لطيف و رساندن خونى كه تغذيه ريه را به عهده دارد از جانب قلب به سوى ريه مى رود و در آن توزيع مى گردد، زيرا گذرگاه غذارسانى به ريه، قلب و از قلب به سوى ريه است.

رويشگاه اين قسم (شريان وريدى) از باريك‌ترين بخش‌هاى قلب مى باشد و (اين رويشگاه) در جايى قرار دارد كه وريدها در آن به سوى قلب نفوذ مى كنند [٢]، اين قسم بر خلاف ديگر شريان ها يك لايه مى باشد، لذا شريان وريدى ناميده مى شود» [٣].

چنانچه مى بينيد، شيخ ارتباط قلب با ريه توسط شريان وريدى و بازگشت (خون) همراه با هوا (اكسيژن) را تشريح مى نمايد و رويشگاه آن را به داخل بطن چپ از باريك‌ترين بخش‌هاى قلب نزديك جايى كه وريدها به سوى قلب نفوذ مى كنند، مى داند. تنها تفاوت با نظريه جديد در فيزيولوژى اين شريان مى باشد و آن تغذيه ريه توسط اين شريان كه ابن نفيس قرشى با رد آن عيناً نظريه ويليام هاروى را در چهارصد سال پيش از وى بيان‌

[١] تاريخ پزشكى، ص ٤٦.

[٢] يعنى نزديك به موضعى كه در آن وريدهاى شريانى پس از اريب شدن به سوى داخل حفره قلب نفوذ مى كنند.

[٣] فصل دوم تشريح شريان وريدى.