توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢ - فصاحت و مورد استعمال آن

زمانى صحيح است كه ادباء بمثل چنين مركّبى كه مشتمل بر اسناد صحيح السّكوت نيست اطلاق كلام فصيح كنند در حاليكه اين اطلاق از ايشان نقل نشده و اگر صفت فصاحت را بدنبالش ميآورند چه بسا ممكنست بملاحظه فصاحت مفردات آن باشد.

از اين گذشته مركب ياد شده را مى‌توان داخل در مفرد و از مصاديق آن دانست زيرا گاهى مفرد را در مقابل مركب اطلاق ميكنند

و زمانى در مقابل تثنيه و جمع ذكر مى‌نمايند و در برخى اوقات نيز آنرا در مقابل كلام قرارش مى‌دهند و مقابله آن با كلام در اينجا قرينه است كه از آن معناى اخير اراده شده يعنى لفظى كه كلام نيست و سپس مى‌گويد:

و گاهى فصاحت را صفت متكلّم قرار داده و مى‌گويند:

كاتب فيح و شاعر فصيح.

شرح فارسى:

توضيح‌

فصاحت و مورد استعمال آن‌

مصنّف گويد: فصاحت هم صفت مفرد است و هم كلام و هم متكلّم.

شارح گويد: فصاحت در اصل و لغت حاكى از ظهور و جدائى است.

مترجم گويد: سرّ اين تعبير اين است كه كلمه مزبور در لغت بمعانى متعدّدى نظير:

گرفتن سرشير، جدا نمودن آغوز، ظهور نور، سفيدى صبح،