توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١٦ - مناقشه در كلام سكاكى

ترجمه‌

شارح گويد:

و از امور شگفت‌انگيز آنكه سكّاكى در مثل [رجل جائنى‌] وجه بعيدى كه ذكر شد از اينجهت مرتكب شده تا مبتداء نكره محضه نباشد.

و برخى از ارباب فن پنداشته‌اند كه [رجل‌] از نظر سكّاكى بدل مقدّم بر مبدّل منه است نه مبتداء و جمله فعليّه بوده نه اسميّه و در اثبات اين مرام به اشارات بعيدى از كلام سكّاكى متمسّك شده است و نيز براى تثبيت اين گفته بكلاميكه سهوا از شارح علامه (مقصود قطب الدّين شيرازى است كه مفتاح العلوم سكّاكى را شرح نموده) در مثال [زيد قام‌] و [عمرو قعد] صادر شده متوسّل شده.

زاعم گفته است:

احتمال دارد مرفوع مقدّم بدل مقدّم يا فاعل مقدّم باشد و وى التفات به تصريحات ادباء نكرده كه تقديم توابع بر متبوعات ممتنع است حتّى شارح علامه نيز در اين مقام گفته است:

فاعل آنست كه بهيچ وجهى بر فعلش مقدّم نمى‌شود، امّا توابع احتمال دارد بطريق فسخ مقدّم شوند.

و مقصود از طريق فسخ اينست كه از تابعيّت فسخ شده و سپس مقدّم گردند ولى از غير طريق فسخ تقديم آنها نيز امر ممتنعى مى‌باشد زيرا مستحيل است تابع بملاحظه تابع بودن بر متبوع مقدّم گردد.

شرح فارسى:

توضيح‌

از امور عجيبه اينكه سكّاكى در مثال [رجل جائنى‌] وجه‌