توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٦٠ - آوردن عطف براى مسنداليه

( ثمّ) تعقيب با فاصله را افاده كرده و (حتّى) مفيد ترتيب اجزاء در ذهن است باين معنا كه يا اشرف را در طول شريف قرار مى‌دهد و يا بالعكس و بعبارت ديگر معناى تفصيل مسند در (حتّى) اين استكه ابتداء و اولا مسند تعلّق به معطوف عليه گرفته و در مرتبه ثانى بمعطوف زيرا معطوف گاهى از معطوف عليه اقوى است و زمانى اضعف و براى افاده وقوع مسند در خط سير صعودى (از ضعيف بقوى) يا نزولى (از قوى بضعيف) بناچار مى‌بايست از اينكلمه [حتّى‌] استفاده نمود.

ناگفته نماند كه ترتيب اجزاء معطوف بر معطوف عليه از حيث شدّت و ضعف يا ضعه و شرف صرفا بحسب تصوّر و ذهن است اگرچه در خارج ممكنست چنين نباشد چه آنكه بديهيست وقتى ميگويند مات النّاس حتّى الانبياء، اينطور نيست كه موت انبياء بعد از فوت كافّه مردم صورت گيرد بلكه چون ذهن بملاحظه تفوّق و برجستگى كه براى انبياء است اينطور تخيّل و توهّم مى‌كند كه پس مى‌بايست از نظر حكم و افعال نيز چنين بوده و در نتيجه حصول موت براى ايشان بعد از حصول براى تمام مردم عادى و متعارف صورت گيرد اگرچه در خارج اين‌طور نيست بلكه چه بسا موت ايشان زودتر از ديگران واقع مى‌شود.

شرح عربى‌ فان قلت: فى هذه الثلاثة ايضا تفصيل للمسند اليه فلم لم يقل او لتفصيلهما معا.

قلت: فرق بين ان يكون الشّئ حاصلا من شئ و بين ان يكون الشّئ مقصودا منه و تفصيل المسند اليه فى هذه الثلاثة و انكان حاصلا لكن ليس العطف بهذه الثلاثة لاجله لانّ الكلام اذا اشتمل على قيد زائد على مجرّد الاثبات او النفى فهو الغرض الخاص و المقصود