توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١ - مدح مصنف نسبت به كتابش

يلزم عطف الانشاء على الاخبار و اللّه اعلم.

ترجمه‌

مصنف گويد: بقواعدى كه در قسم ثالث هست در اين كتاب مختصر فوائد و اضافاتى را كه در كتب قوم بر آنها مطّلع شدم اضافه نمودم و نيز زوائدى را در اينمختصر آوردم كه نه بطور تصريح و نه بصورت اشاره در كلام هيچيك از علماء نيافتم و اين مختصر را به تلخيص المفتاح ناميدم و از خداوند متعال خواستارم كه بفضل خودش انتفاع از اين مختصر را نصيب طالبين بنمايد چنانچه بهره و انتفاع از اصل آن را نصيب آنها نمود چه آنكه حضرتش ولىّ نفع بوده و او است كفايت‌كننده و بهترين وكيل.

شارح گويد:

مشاراليه [ذلك‌] در متن قواعد و غير قواعدى استكه ذكر گرديده‌اند و كلمه [عثرت‌] يعنى اطلاع پيدا كردم و ضمير در [عليها] بفوائد راجع است و كلمه [لم اظفر] يعنى لم افز (فائز نشده و نرسيدم) و ضمير در [بها] بزوائد عود مى‌كند و مقصود از [اشاره‌] اين است كه كلامشان بر وجهى باشد كه تحصيل اين زوائد به تبعيّت ممكن باشد اگرچه متكلّمين آنرا قصد نداشته باشند و اينكه مصنّف نام اينكتاب را [تلخيص المفتاح‌] گذارد براى آنست كه اسم كتاب با معنايش مطابق باشد چه آنكه واقعا اين كتاب ملخّصى است از كتاب مفتاح العلوم و اما اينكه مصنّف در جمله [انا اسئل اللّه تعالى‌] مسنداليه يعنى [انا] را مقدّم نمود قصدش آنست كه واو را بمعناى حاليّه قرار دهد.

و كلمه [من فضله‌] جار و مجرور و حال است از [ان ينفع به‌] و ضمير در [به‌] به مختصر عود مى‌كند.