توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١٤ - كلام شارح در مطول

مع الرّكب اليمانين مصعد اى مبعد ذاهب فى الارض و تمامه (جنيب و جثمانى بمكة موثق) الجنيب، المجنوب المستتبع و الجثمان الشخص و الموثق المقيّد و لفظ البيت خبر و معناه تأسف و تحسّر.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

و گاهى مسنداليه را معرّف باضافه ميآورند و آن بمنظور اغراضى است باين شرح:

الف: اضافه بمعرّف مختصرترين راهى است براى احضار مسنداليه در ذهن سامع مانند:

هو اى مع الرّكب اليمانين مصعد الخ.

شارح گويد:

مقصود از [و بالاضافة] اينست كه مسنداليه را بواسطه اضافه‌اش به يكى از معارف تعريف كنند و ضمير در [لانّها] به اضافه راجعست و كلمه [هو اى‌] در بيت بمعناى [مهواى‌] مى‌باشد و اينكلمه يعنى [هواى‌] از [الذى اهواه‌] يا عباراتى مشابه با آن مختصرتر است و در اين بيت اختصار بملاحظه ضيق مقام و بدحالى فراوان مطلوب و محبوب است چه آنكه گوينده در زندان محبوس و حبيبش در حال كوچ كردن و دور شدن از وى بوده است.

سپس مى‌گويد:

و كلمه [مصعد] بمعناى [مبعد] و رونده در روى زمين مى‌باشد و تمام اين بيت يعنى مصرع دوّم چنين است:

جنيب و جثمانى بمكّة موثق:

كلمه [جنيب‌] بمعناى [مجنوب‌] و [پيروى شده‌] مى‌باشد و لفظ