توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٠٣ - اقسام استغراق

استغراق حقيقى آنست كه تمام افرادى كه لفظ از نظر لغت شامل آنها مى‌شود اراده گردند و در تفسير استغراق عرفى گويد:

استغراق عرفى آنست كه تمام افرادى را كه از نظر فهم عرفى لفظ شاملشان مى‌شود اراده گردند و بعد در وجه تفسير مصنّف كه گفته [اى صاغة بلده او اطراف مملكته‌] مى‌نويسد:

زيرا همين معنا از نظر عرف فهميده ميشود نه صاغه دنيا.

برخى گفته‌اند:

اين مثال مبتنى بر مذهب مازنى است و الّا الف و لام در اسم فاعل از نظر غير وى براى موصول است.

ولى در اين گفتار تأمل و نظر است زيرا خلاف و نزاع در اسم فاعل و مفعولى است كه بمعناى حدوث باشد نه غير آن مانند المؤمن و الكافر و العالم و الجاهل، چه آنكه ايشان گفته‌اند:

اين صفت فعلى است كه در صورت اسم ظاهر شده بنابراين بناچار مى‌بايد در آن معناى حدوث محقّق باشد و بفرض كه قبول كنيم محلّ خلاف و نزاع تعميم داشته باشد پس بايد گفت مراد تقسيم مطلق استغراق مى‌باشد اعم از آنكه بحرف تعريف بوده يا به غير آن باشد.

و موصول نيز از كلماتى است كه براى استغراق مى‌باشد مثل:

اكرم الّذين يأتونك الّا زيدا و اضرب القاعدين الّا عمروا.

شرح فارسى:

توضيح‌

اقسام استغراق‌

استغراق بر دو قسم است: حقيقى و عرفى.