توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٠١ - فرق الف و لام حقيقت با اسمجنس و الف و لام عهد

اراده مى‌شود بدون لحاظ تعيّن و حضور در ذهن و يا مقصود از آن ماهيّت متحقّق در ذهن است.

در صورت اوّل لازم مى‌آيد بين اسم جنس معرفه با نكره در صورت مصدر بودنش فرقى نباشد يعنى بين (الرجعى) و (رجعى) و حال آنكه چنين نيست و در صورت دوّم فرقى بين لام حقيقت با لام عهد خارجى نمى‌ماند چه آنكه هردو طبق تقرير گذشته دلالت بر حاضر و معيّن در ذهن مى‌كنند.

شارح در مقام جواب از اين سؤال مى‌گويد:

از دو شقّ مزبور شقّ دوّم را اختيار مى‌كنيم و مى‌گوئيم بنابراين بين الف و لام حقيقت با هركدام از اسماء اجناس نكره و الف و لام عهد خارجى فرق است:

اما فرق آن با اسم جنس: در اسم جنس نكره چنانچه گفته شد در صورت مصدر بودنش تنها حقيقت من حيث هى هى بدون تحقق ذهنى مراد است ولى در الف و لام حقيقت ماهيّت متحقّق در ذهن ملحوظ است.

اما فرق آن بالف و لام عهد: در الف و لام حقيقت نفس حقيقت متحقّقه در ذهن مراد است ولى در الف و لام عهد خارجى حصّه و فرد معيّن از حقيقت مقصود است و بين ايندو فرق بسيار است.

متن: و هو ضربان:

حقيقى نحو عالم الغيب و الشّهادة اى كلّ غيب و شهادة.

و عرفىّ نحو جمع الامير الصّاغة اى صاغة بلده او مملكته.