توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٠ - اقسام الف و لام

[ اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام دينا ] كه خداوند منّان در اين آيه شريفه بوسيله الف و لام در (اليوم) اشاره بروز شريف و تاريخى غدير نموده و تكميل دين را بوسيله امر خلافت و ولايت شاه اولياء گوشزد كافّه خلايق مى‌نمايد.

تعريف جنس: يا استغراق افراد است و آن الف و لامى است كه دلالت بر شمول حكم بر تمام افراد مدخولش دارد و علامت آن اينستكه اگر بجاى آن كلمه (كلّ) را قرار دهند حقيقتا صحيح بوده و معناى عبارت درست باشد مانند: [ و العصر انّ الانسان لفى خسر ] شاهد در الف و لام (الانسان) است كه بمعناى كلّ انسان ميباشد.

و يا استغراق خصائص و صفات افراد مى‌باشد و آن الف و لامى است كه دلالت دارد بر اتّصاف مدخولش بتمام صفات افراد به طور مجاز و علامت آن اينستكه كلمه (كلّ) بطور مجاز بجاى آن قرار مى‌گيرد مانند اينكه بگوئيم: زيد الرّجل علما، به معناى زيد كل الرجل من حيث العلم.

و يا تعريف ماهيّت است و آن الف و لامى است كه دلالت بر اراده حقيقت و ماهيّت مدخول دارد بدون دلالت بر كلّيت و جزئيّت افراد و بجاى آن نه كلّ را حقيقتا مى‌توان قرار داد و نه مجازا همچون فرموده حقتعالى: [ و من الماء كلّ شئ حىّ‌ ] شاهد در الف و لام الماء است كه دلالت دارد بر اراده حقيقت آب.

الف و لام زائده نيز بر دو قسم است: لازمه و غير لازمه.

لازمه مانند الف و لام الّذى و الّتى و غير لازمه مانند الزّيد و العمرو.