توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥٣ - كلام بعضى از ادباء

توضيح‌

لفظ ابا لهب از نظر وضع اوّل كه مركب اضافى باشد معنايش ملازم نار و ملابس با آتش است چنانچه معناى ابو الخير و ابو الاسود ملازم خير و ظلمت مى‌باشد و لازمه معناى مزبور اينست كه شخص جهنّمى باشد چه آنكه [لهب‌] حقيقى و آتش واقعى همان آتش جهنّم است.

پس در اطلاق ابو لهب و اراده جهنّمى گفتن ملزوم و اراده لازمست و همين مقدار در تحقّق كنايه كافى است.

كلام بعضى از ادباء

بعضى از ادباء در اينمقام گفته‌اند:

در كنايه واجبست لفظ گفته شود و از آن لازمه معنايش اراده شود چنانچه در مهزول الفصيل لازمه آن كه كرم باشد اراده شده ولى در ابو لهب فعل كذا اينطور نيست زيرا مستعمل فيه لفظ ابو لهب ذات آن شخص است و جهنّمى بودن از لوازم ذات وى نيست تا القاء لفظ و اراده جهنّمى از با گفتن لفظ و اراده لازمه معناى آن باشد.

شارح در جواب مى‌گويد: اعلام دو اعتبار دارند:

الف: لحاظ و اعتبار آنها از حيث وضع جديد و معناى علمى.

ب: ملاحظه آنها از حيث وضع اوّلى.

كلام ادباء در باب كنايه كه گفته‌اند: واجبست در كنايه لفظ در لازمه معنايش استعمال شود در جائيست كه از لفظ علم مسمّاى‌