توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٧ - رأى سكاكى در مجاز عقلى

منيّه (موت) را به سبع تشبيه مى‌كنند و سپس در لفظ منيّه را مى‌آورند و بآن يكى از لوازم سبع كه چنگال باشد نسبت مى‌دهند و مى‌گويند:

مخالب المنيّة نشبت بفلان (چنگالهاى مرگ ببدن فلانى فرورفت) لذا امثله مجاز عقلى را كه قبلا ذكر كرديم اينطور تقرير مى‌كند.

مثلا در انبت الرّبيع البقل، گفته ربيع به فاعل حقيقى يعنى حقتعالى تشبيه شده است و انبات كه حقيقتا منسوب بحضرتش است به ربيع نسبت داده شده و همين نسبت قرينه براى تشبيه مزبور است يا مثلا در مثال شفى الطّبيب المريض، طبيب به قادر مختار تشبيه شده و نسبت شفاء را به طبيب داده‌ايم و همين نسبت قرينه براى تشبيه است و به همين قياس تمام امثله مجاز را توجيه و تقرير نموده است.

قوله: و انكره السكّاكى: يعنى سكّاكى گفته است در كلام عرب اساسا مجاز عقلى وجود ندارد و وجه انكار وى آن است كه مجاز بر خلاف اصل مى‌باشد و تا الزام و اجبارى نباشد نبايد آنرا مرتكب شد.

قوله: الّذى عنده نظمه فى سلك الاستعارة: كلمه [الّذى‌] مبتداء است و [نظمه‌] خبرش بوده و ضمير مجرورى در آن به مجاز عقلى راجعست.

قوله: و هى ان تنسب اليه شيئا: ضمير [هى‌] بقرينه و در [اليه‌] به مشبه راجعست.

متن: و فيه نظر لانّه يستلزم ان يكون المراد بعيشة فى قوله تعالى‌ فهو فى عيشة راضية صاحبها لما سيأتى ان لا تصح الاضافة فى نحو نهاره صائم لبطلان اضافة الشئ الى نفسه و