توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٨ - خاصيت قيد تاول در تعريف مجاز

و المفنى فيكون الاسناد الى جذب الليالى بتأوّل بناء على انّه زمان او سبب.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

چنانچه استدلال شده براينكه اسناد [ميّز] در قول ابو النّجم يعنى:

ميّز عنه قنزعا عن قنزع الخ.

مجاز است بواسطه عبارت ديگر ابو النّجم كه بدنبال اين بيت گفته: افناه قيل اللّه للشّمس اطلعى.

شارح در ذيل [كما استدل‌] مى‌گويد:

مقصود اينستكه در هيچ مثال و موردى همچون استدلالى كه در اينجا مى‌توان بقول ابو النّجم بر عدم اراده ظاهر كلامش نمود ممكن نيست بتوان استدلال كرد.

سپس مى‌گويد:

ضمير در [عنه‌] به رأس راجع بوده و مقصود از [قنزع‌] موى جمع شده در اطراف سر مى‌باشد و مراد از [جذب الليالى‌] گذشتن و اختلاف آنها است و جمله [ابطئ او اسرعى‌] حال است از [ليالى‌] البته با تقدير كلمه [قول‌] بنابراين تقدير عبارت چنين مى‌شود:

مقولا فيها ابطئ او اسرعى (يعنى گفته مى‌شود درباره آن شبها كه كند رويد يا تند بگذريد).

و محتمل است امر يعنى [ابطئ‌] و [اسرعى‌] بمعناى خبر بوده بدون تقدير [قول‌] حال مى‌توانند باشند.

بعدا در ذيل [مجاز] مى‌گويد: