الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٠ - مسئله نحوى

حسن عليه السلام و محمد بن حنفيّه يا افضل بين امام حسين عليه السلام و محمد بن حنفيه نبوده بلكه يكدام از دو امام عليهما السلام را بطور لا بعينه قرين ابن حنفيّه قرار داده و از افضل بودن آن پرسيده پس گويا گفته است:

أاحدهما افضل ام ابن الحنفيّه.

و پرواضح است كه در جواب چنين سؤالى بايد گفته شود: احدهما.

شرح‌

قوله: لم يجز قياسا: ضمير فاعلى در « لم يجز» به عطف با « او » راجع است.

قوله: و قد اولع الفقهاء: ترجمه تحت اللفظى اين عبارت آنستكه:

و بتحقيق به حرص و اصرار وادار شده‌اند فقهاء و غير ايشان كه بگويند ...

قوله: و هو نظير قولهم الخ: ضمير « هو » به عبارت سواء كان كذا راجع است.

قوله: و فى الصحّاح: مقصود كتاب صحاح اللغة تأليف جوهرى مى‌باشد.

قوله: و فى كامل الهذلى: هذلى عبارتست از ابو القاسم يوسف بن على بن جباره كه از عالمين به قراءات بوده و در اين فن كتابى بنام الكامل دارد.

قوله: و هذا من الشذوذ بمكان: اصل عبارت چنين است:

و هذا بمكان من الشذوذ.

قوله: و ذلك انّه اذا قيل: ضمير در « انّ » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: فان اجبت بالتعيين: مثلا بگوئى: زيد.

قوله: صحّ: يعنى صحّ الجواب.

الكلام الغني،شرح فارسى بر باب اول مغنى ؛ ج‌١ ؛ ص٣٠٠

قوله: لانه جواب: ضمير در « لانّه » به الجواب بالتعيين راجع است و حاصل كلام آنكه گفتن « زيد » مثلا در جواب سؤال مذكور صحيح است زيرا هم جواب است چون بر آن صدق مى‌كند كه مجيب احدهما را آورده.

قوله: و زيادة: زيرا علاوه براينكه جواب داده و « احدهما » را آورده نام احدهما را نيز صريحا و مشخصا بيان نموده است.

الكلام الغني،شرح فارسى بر باب اول مغنى ؛ ج‌١ ؛ ص٣٠١