الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٠ - وجه چهارم از اقسام«ان» حرفيه

بايشان بد گذشت) شاهد در لفظ « ان » است كه بعد از « لمّا » قرار گرفته و زائد مى‌باشد.

٢- بين « لو » و فعل قسم اعم از آنكه فعل قسم مذكور بوده مانند آنچه در قول مسيّب بن عاس وارد شده، وى مى‌گويد:

يعنى: پس قسم ميخورم اگر ملاقات كنيم ما با شما هرآينه براى شما روز بسيار سخت و تيره‌اى مى‌باشد شاهد در لفظ « ان » است كه بين قسم و « لو » زائده بوده و فعل قسم در عبارت مذكور است.

يا محذوف باشد مانند آنچه در قول حسن بن احمد بن عبد الغفار آمده:

يعنى: آگاه باش قسم بخدا اگر تو آزادمرد مى‌بودى هرآينه با تو مقابله و برابرى مينمودم ولى تو آزادمرد نبوده و صاحب نجابت و كرامت نيستى.

شاهد در لفظ « ان » است كه بين قسم و « لو » زائده بوده و فعل قسم در عبارت محذوف است.

آنچه گفته شد رأى سيبويه و ديگران است ولى در كتاب مقرّب ابن عصفور آمده كه « ان » در موضع دوّم حرفى است كه بمنظور ربط دادن جواب با قسم آورده شده.

ولى آنچه اينكلام را دور از واقع قرار مى‌دهد آنستكه اكثرا « ان » در اينمورد ترك مى‌شود درحاليكه حرف رابط اينطور نيست كه اكثرا در كلام مذكور نباشد.

٣- موضع سوّم كه زيادى « ان » در آن نادر و قليل است آنستكه بين كاف و مجرور آن قرار گيرد مانند آنچه در قول باعث بن صريم بكرى وارد شده: