الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٢ - وجه چهارم از اقسام«ان» حرفيه

است سپس همين گروه از ادباء گفته‌اند:

در كلمه « ما لنا» معناى « ما منعنا» تضمين شده و بدين ترتيب « ان » با صله‌اش در ايندو آيه مفعول براى « ما لنا» مى‌باشد.

مصنّف گويد:

در گفته اين حضرات مناقشه و اشكال داريم زيرا هيچ دليلى بر اثبات اينمعنا كه جار و مجرور در مفعول‌به ميتوانند عمل كنند قائم نشده.

مضافا باينكه اصل آنستكه كلمه « لا » زائده نباشد.

بنابراين رأى صواب نظريّه برخى ديگر است كه گفته‌اند:

اصل و ما لنا فى ان لا نفعل كذا بوده است.

و اينكه ما جايز نمى‌دانيم « ان » زائده عمل كند چهتش آنستكه اختصاص به افعال ندارد بدليل آنكه بر حروف يعنى « لو » و « كأن » داخل ميشود همانطورى كه در دو بيت گذشته نقل شد و نيز بر سر اسم هم داخل ميشود چنانچه بر سر « ظبية » در بيت سابق درآمده بود بخلاف حرف جرّ زائد زيرا اينگونه از حروف همچون حروف معدّى بوده در اينكه اختصاص باسم دارند لذا در خصوص اسم عمل مى‌كنند.

شرح‌

قوله: و لمّا ان جائت رسلنا الخ‌ : آيه (٣٣) از سوره عنكبوت‌

تجزيه و تركيب‌

لمّا: حرف توقيت، مختص بفعل ماضى، غير عامل، مبنى.

ان: زائده.

جائت: فعل ماضى، مفرد، مؤنث، غائب، ثلاثى مجرّد، از باب ضرب، يضرب اجوف يائى و مهموز اللّام، لازم، معلوم.

رسلنا: مضاف و مضاف‌اليه، فاعل براى « جائت » .