الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢١ - وجه چهارم از اقسام«ان» حرفيه

يعنى: و ياد مى‌كنيم روزى را كه آن زن با روئى گشاده مواجه با ما مى‌شد گويا آهوئى بود كه ميل كند و گردن بكشد بسوى درخت صاحب برگ.

شاهد در « ان » است كه بين « كاف » و مجرورش يعنى « ظبية » زائده آمده.

البته اين بيت بنابر روايت جرّ « ظبية » شاهد براى موضع سوّم مى‌باشد.

٤- موضع چهارم بعد از « اذا » است همچون قول اوس بن حجر:

يعنى: پس آنمرد صيد را مهلت داد تا آنكه گويا حال آن صيد مانند حال غرق شده‌اى بود كه دهنده باشد دست خود را در جائيكه آب بسيار بروى هم انباشته شده باشد به منظور خلاص شدن از غرق و آشاميده باشد آبرا بخاطر رفتن آن در حلق او.

شاهد در لفظ « ان » است كه بعد از « اذا » زائده واقع شده.

سپس مصنّف گويد:

اخفش اينطور گمان نموده كه « ان » در غير مواضع چهارگانه نيز زائد واقع مى‌شود و مضارع را نصب مى‌دهد همانطورى كه « من » و « باء » زائده باسم جرّ مى‌دهند و دو آيه شريفه ذيل را از همين قبيل دانسته: و ما لنا ان لا نتوكّل على اللّه (چيست كه ما بر خداوند توكّل نمى‌كنيم).

شاهد در لفظ « ان » است كه زائده بوده و به « نتوكّل » نصب داده و در عين حال هيچيك از مواضع چهارگانه بر آن صادق نيست.

و نيز:

و ما لنا ان لا نقاتل فى سبيل اللّه‌ ( چيست كه ما در راه خدا جهاد نمى‌كنيم).

شاهد در لفظ « ان » است كه زائده بوده و به « نقاتل » نصب داده و در عين حال هيچيك از مواضع چهارگانه بر آن صادق نيست.

ولى غير اخفش از ادباء ديگر مى‌گويند « ان » در ايندو آيه و امثال آن مصدريّه‌