الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢١ - وجه اول

تنصروه فقد نصره اللّه) ، (إلّا تنفروا يعذبكم) ، (و إلّا تغفر لي و ترحمني أكن من الخاسرين) (و إلا تصرف عني كيدهنّ أصب إليهن) و قد بلغني أن بعض من يدعي الفضل سأل في‌ (إلّا تفعلوه) فقال: ما هذا الاستثناء؟ أمتصل أم منقطع؟.

ترجمه:

ان‌

كلمه « ان » بكسر همزه و تخفيف نون داراى چهار وجه مى‌باشد:

وجه اوّل‌

وجه اوّل آنستكه شرطيّه باشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

ان ينتهوا يغفر لهم‌ ( اگر از آنچه كرده‌اند بازگردند آمرزيده شوند).

شاهد در كلمه « ان » است كه شرطيّه مى‌باشد.

و مانند:

و ان تعودوا نعد ( اگر بازگرديد ما نيز بازمى‌گرديم).

شاهد در كلمه « ان » است كه شرطيّه مى‌باشد.

و گاهى « ان » با لاء نافيه مقرون گشته و كسيكه اهل اطّلاع نيست آنرا « الّا » استثنائيه مى‌پندارد مانند:

الّا تنصروه فقد نصره اللّه‌ ( اگر كمك نكنيد او را پس حقتعالى كمكش مى‌كند).

شاهد در كلمه « الّا » است كه « ان » و « لاء نافيه» بوده نه الّا استثنائيه.

و نظير:

و الّا تغفر لى و ترحمنى اكن من الخاسرين‌ ( و اگر مرا نيامرزى و ترحّم نكنى از زيان‌كاران مى‌باشم).

شاهد در « الّا » است كه « ان » و « لاء » نافيه است نه الّا استثنائيه.

و مثل:

و الّا تصرف عنّى كيدهنّ اصب اليهنّ‌ ( اگر حيله و مكر زنان را از من دور نكنى‌