الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٥ - وجوه افتراق بين دو نوع ام متصله

دوّم: آن قسم از « ام » كه بعد از همزه تسويه واقع ميشود با كلامى همراه است كه قابل تصديق و تكذيب ميباشد و بعبارت ديگر كلام همراه با آن خبر مى‌باشد در حاليكه آن قسم ديگر چنين نيست بلكه كلام با آن انشاء مى‌باشد.

سوّم: آن قسم از « ام » كه بعد از همزه تسويه قرار مى‌گيرد فقط بين دو جمله واقع ميشود و هيچگاه ديده نشده كه بين دو كلمه مفرد بيايد بخلاف آن قسم ديگر كه غالبا بين دو مفرد واقع ميشود مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

أانتم اشد خلقا ام السّماء ( آيا شما از نظر خلقت و آفرينش محكم‌تريد يا آسمان).

چنانچه مشاهده مى‌شود كلمه « ام » بين دو مفرد يعنى « انتم » و « اسّماء » قرار گرفته است.

چهارم: آن قسم از « ام » كه گفتيم هميشه بين دو جمله واقع ميشود از خصائصش اينستكه دو جمله مزبور هم مؤول بمفرد بوده و هم گاهى هردو فعليّه هستند همچون مثال سابق الذكر و زمانى هردو اسميه بوده و در پاره‌اى اوقات مختلفند يعنى يكى اسميه و ديگرى فعليه مى‌باشد.

مثال موردى كه هردو اسميه باشند همچون قول شاعر:

يعنى: بعد از اينكه مالك را از دست دادم و وى مفقود گشت ديگر باكى ندارم كه مرگ من دور بوده يا الآن واقع شود.

شاهد در دو جمله « أموتى ناء» و « هو الآن واقع» است كه هردو اسميّه مى‌باشند و مثال آنجائيكه دو جمله مختلف باشند مانند آيه شريفه:

سواء عليكم أدعوتموهم ام انتم صامتون‌ ( بر شما مساوى است كه ايشان را دعوت نموده يا سكوت اختيار كنيد).

در اين آيه شريفه جمله « دعوتموهم » فعليه و « انتم صامتون» اسميّه مى‌باشد.