الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤ - آمدن همزه براى طلب تصور و تصديق

يعنى: آيا براى سلمى نيست صبر نمودن يا آنكه برايش صبر و شكيبائى است هرگاه ملاقات كنم مرگ و مردنى را كه امثال من با آن ملاقات كرده‌اند.

شاهد در دخول همزه استفهام است بر جمله منفى يعنى: لا اصطبار لسلمى الخ.

البته دخول همزه بر نفى و اثبات را برخى از ادباء ذكر نموده‌اند ولى بايد بگوئيم اينحكم مختص به همزه نبوده بلكه « ام » نيز چنين است چه آنكه « ام » با همزه در دخول بر اثبات و نفى شريك مى‌باشد مانند: أقام زيد ام لم يقم (آيا زيد ايستاد يا هنوز نايستاده است پس تخصيص حكم سوّم به « همزه » بواسطه جريانش در « ام » نيز نقض مى‌شود.

شرح‌

قوله: ترد لطلب التّصوّر: طلب تصور در جائى است كه اصل وقوع و تحقق حكمى معلوم است منتهى فاعل يا مفعول چه كسى بوده مجهول مى‌باشد چنانچه در مثال مذكور اصل وقوع قيام معلوم و مسلّم است ولى اينكه فاعل آن زيد بوده يا عمرو معلوم نيست لذا همزه در اينمثال براى سؤال از همين جهت است.

قوله: و لطلب التصديق: طلب تصديق در موردى است كه اصل حكم و تحققش غير معلوم بوده لذا سؤال از آن مى‌باشد.

قوله: الم نشرح لك صدرك‌ : آيه (١) از سوره انشراح.

تجزيه و تركيب‌

أ: از ادات استفهام.

لم: حرف جازم.

نشرح: فعل مضارع، متكلم مع الغير، مجزوم و ضمير مستتر در آن فاعلش مى‌باشد، متعدى.

لك: جار و مجرور، متعلق به نشرح.

صدرك: مضاف و مضاف‌اليه، مفعول براى « نشرح » .