الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٤ - استدلال مصنف بر جواز اعمال ان مخففه از مثقله

شريفه:

و ان كلّ ذلك لما متاع الحيوة الدّنيا ( همانا تمام اينها متاع پست دنيا است).

و مثل آيه شريفه:

و ان كلّ جميع لدينا محضرون‌ ( همانا جملگى نزد ما حاضر مى‌شوند).

و نظير آيه ذيل طبق قرائت حفص:

ان هذا لساحران‌ ( بدرستيكه ايندو هرآينه ساحر هستند).

و همچنين است قرائت ابن كثير منتهى در قرائت وى نون « هذان » مشدّد خوانده شده و از همين قبيل است كه « ان » مهمله استعمال گرديده آيه شريفه:

ان كلّ نفس لما عليها حافظ ( بدرستيكه هرنفسى حافظ و نگهدارنده‌اى دارد).

البته آيه مذكور در قرائت كسانيكه « لما » را با تخفيف خوانده‌اند شاهد مى‌باشد.

سپس مصنّف گويد:

و اگر « ان » بر جمله فعليه داخل شود واجب است از عمل نمودن مهمل گردد ولى بايد توجّه داشت كه اكثرا فعل بايد، ماضى و از نواسخ باشد مانند:

و ان كانت لكبيرة ( همانا بود آن تغيير قبله امرى گران و بزرگ).

و مانند:

و ان كادوا ليفتنونك‌ ( بدرستيكه نزديك بود تو را فريب دهند).

و نظير:

و ان وجدنا اكثرهم لفاسقين‌ ( بدرستيكه بيشتر ايشان را فاسق يافتيم).

و گاهى هم فعل ناسخ، مضارع بوده كه وقوع آن البته از ماضى كمتر است.

مانند:

و ان يكاد الّذين كفروا ليزلقونك‌ ( بدرستيكه نزديك بود كافران بتو چشم زخم بزنند)

و مثل:

و ان نظنّك لمن الكاذبين‌ ( بدرستيكه تو را از دروغ‌گويان مى‌پنداريم).