الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٥ - قسم سوم از اقسام ان حرفيه

اينطور پنداشته كه بدليّت از « ها » در « به » صحيح نيست زيرا مبدل‌منه در حكم ساقط است در نتيجه لازم مى‌آيد كه صله موصول بدون عائد باقى بماند درحاليكه اينمعنا جايز نيست.

مصنّف مى‌گويد:

عائد در لفظ موجود بوده و باحسن و العيان مشاهده ميشود پس مانعى از بدليّت در بين نمى‌باشد.

شرح‌

قوله: و فى شرح الجمل: كتاب « الجمل » تأليف و تصنيف ابن عصفور مى‌باشد و آن كتابى است كه در علم نحو نوشته شده.

قوله: لابن عصفور: وى عبارتست از ابو القاسم عبد الرحمن بن اسحق زجاجى.

قوله: ما قلت لهم الّا ما امرتنى به الخ‌ : آيه (١١٧) از سوره مائده.

تجزيه و تركيب‌

ما: نافيه، غير عامل، مبنى.

قلت: فعل ماضى، صيغه متكلم وحده، ثلاثى مجرد، از باب نصر، ينصر، متعدى، معلوم، ضمير متّصل مرفوع فاعل آن مى‌باشد و مفعولش كه « شيئا » است حذف شده.

لهم: جار و مجرور، متعلق به « قلت » ، ظرف لغو.

الّا: از ادات استثناء.

ما: موصوله، مستثناء مفرّغ.

امرتنى: فعل ماضى، صيغه مفرد، مذكر، حاضر و تاء خطاب فاعلش و ياء مفعولش مى‌باشد.

به: جار و مجرور، متعلق به « امرتنى » .