الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦١ - دو معناى ديگر براى«ان»

و على الوجهين يتخّرج قول الآخر:

أي إن يفتخروا بسبب قتلك، أو إن يتبين أنهم قتلوك.

ترجمه:

دو معناى ديگر براى «ان»

سپس مصنّف مى‌گويد:

دو معناى ديگر بر چهار معناى مذكور اضافه كرده‌اند و شرح آندو اينستكه:

قطرب پنداشته است كه « ان » گاهى بمعناى « قد » مى‌باشد چنانچه در آيه شريفه:

ان نفعت الذّكرى‌ قبلا گذشت و گفتيم لفظ « ان » بمعناى « قد » مى‌باشد.

و كوفيّون گمان كرده‌اند كه « ان » بمعناى « اذ » مى‌باشد و دو آيه شريفه ذيل را از همين قسم دانسته‌اند:

الف: و اتّقو اللّه ان كنتم مؤمنين‌ ( بترسيد از مخالفت با حقتعالى زمانيكه ايمان داريد).

ب: لتدخلنّ المسجد الحرام ان شاء اللّه آمنين‌ ( هرآينه البته البته داخل مسجد الحرام ميشويد زمانيكه خداوند بخواهد درحاليكه ايمان داريد).

و همچنين فرموده پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلم از همين قبيل است:

و انّا ان شاء اللّه بكم لاحقون (بدرستيكه ما زمانيكه خداوند بخواهد بشما ملحق ميشويم).

و امثال اين عبارات از جملاتيكه فعل در آن محقّق الوقوع است.

و نيز كوفيون قول فرزدق را از همين قبيل قرار داده‌اند: