الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٠ - قسم اول از اقسام«ان» حرفيه

شاهد در « الذين كفروا» است كه بجاى هردو مفعول « لا تحسبنّ» قرار گرفته است. و بايد توجه داشت كه « ان » موصول حرفى بوده و صله آن بايد فعل متصرف باشد اعم از آنكه مضارع بوده همچون مثال مذكور يا ماضى آمده مانند:

لو لا ان من اللّه علينا ( اگر نبود كه حقتعالى بر ما منّت نهاد ...)

شاهد در « ان » بوده كه موصول حرفى است و صله آن فعل ماضى يعنى « منّ » مى‌باشد.

و نظير:

و لو لا ان ثبّتناك‌ ( و اگر ما تو را ثابت قرار نمى‌داديم).

شاهد در « ان » بوده كه موصول حرفى است و صله‌اش فعل ماضى يعنى « ثبّتناك » مى‌باشد.

و يا امر باشد مانند مثالى را كه سيبويه حكايت كرده:

كتبت عليه بان قم (باو نوشتم كه بايست).

شاهد در « ان » بوده كه موصول حرفى بوده و صله‌اش فعل امر مى‌باشد.

مصنّف گويد:

از بين تمام نظريّاتيكه در ذيل مثال مذكور نقل نموديم تنها اين قول اخير صحيح مى‌باشد.

شرح‌

قوله: فتكون فى موضع رفع: ضمير در « تكون » به « ان » راجع است.

قوله: الم يأن للّذين آمنوا الخ‌ : قبلا آدرس آن ذكر شد.

تجزيه و تركيب‌

أ: از ادات استفهام، غير عامل، مبنى.

لم: حرف جازم، عامل، مبنى.

يأن: فعل مضارع، صيغه، مفرد، مذكر، غائب، ثلاثى مجرّد، از باب ضرب، يضرب،