الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٧ - وجوه افتراق بين دو نوع ام متصله

شاهد در دو جمله « شعيث ابن سهم» و « شعيث ابن منقر» بوده كه هردو اسميّه هستند و اصل آن « أشعيث » با همزه در اوّل و تنوين در آخرش بوده منتهى بجهت ضرورت شعرى هردو حذف شده‌اند و معناى آن چنين است:

نميدانم كداميك از اين دو نسبت صحيح است.

و مثل آن است بين زهير كه سابقا ذكر شد.

سپس مصنّف مى‌گويد:

غلط و اشتباهى كه ابن شجرى در اينمقام مرتكب شده اينستكه وى توهم كرده « ام » در اين بيت از قسم اوّل بوده و معناى استفهام از همزه مسلّما قصد نشده زيرا استفهام با درايت منافات دارد.

ولى جواب وى اينستكه وقتى مى‌گويند:

علمت أزيد قائم.

معنايش اينستكه: علمت جواب أزيد قائم.

و همچنين است اگر بگويند:

ما علمت ازيد قائم.

يعنى: ما علمت جواب ازيد قائم.

و بدين ترتيب آوردن همزه استفهام با فعل درايت تنافى پيدا نكرده و همزه داراى همان معناى استفهام بوده در نتيجه « ام » از قبيل قسم دوّم مى‌باشد.

و گاهى اوقات « ام » قسم دوّم بين دو جمله مختلف واقع ميشود مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

اانتم تخلقونه ام نحن الخالقون‌ ( آيا شما آنرا خلق مى‌كنيد يا ما آفريننده‌اش هستيم).

شاهد در دو جمله « انتم تخلقونه» و « نحن الخالقون» مى‌باشد كه جمله اوّلى فعليه و دوّمى اسميه است البته اين كلام مبتنى بر احتمال ارجح و بهتر است كه كلمه « انتم » در جمله اوّلى فاعل براى فعل محذوف باشد.