الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٤ - رأى برخى از ادباء و مردود بودنش

آنستكه لفظ « ما » تكرار نشود تا موجب ثقل و سنگينى لفظ شود از اينرو گفته‌اند:

وقتى بر « ماء » شرطيّه كلمه « ما » افزوده ميشود الف ماء اوّلى را به « هاء » قلب كرده و مى‌گويند « مهما » .

پاره‌اى ديگر از اهل ادب گفته‌اند:

كلمه « ان » در و لقد مكّناهم فيما ان مكّناكم فيه بمعناى « قد » بوده و از همين قبيل است آيه شريفه: فذكّر ان نفعت الذّكرى‌ ( پس تذكر بده اگر تذكر نافع است).

بعضى گفته‌اند:

در اين آيه‌ (ان نفعت الذكرى) تقدير و ان لم تنفع مى‌باشد مانند آيه شريفه:

سرابيل تقيكم الحرّ ( جامه‌هائى كه شما را از گرما حفظ مى‌كند).

كه تقدير آن: تقيكم الحر و البرد مى‌باشد.

و برخى هم گفته‌اند:

خداوند متعال تعبير به « ان نفعت الذكرى» را بعد از آنكه تذكير را شامل همه ايشان كرد و حجّت را ملازم و مقارن با آنها قرار داد نموده است لذا وجود شرط بعد از آن مضرّ نخواهد بود لذا معنا چنين مى‌شود:

ايشان را متذكّر بساز اگر اميد دارى تذكر دادن نافع باشد و اگر چنين اميدى ندارى پس بر تو تكليفى نيست.

و بعضى ديگر گفته:

معناى ظاهر آن شرط بوده ولى در واقع حقتعالى ايشان را مورد مذمّت و ملامت قرار داده و حصول نفع در ايشان بواسطه تذكر را مستبعد قرار داده است مثل اينكه شما بگوئى:

عظ الظّالمين ان سمعوا منك (ظالمين را موعظه نما اگر از تو بشنوند).

قصد شما از اين عبارت استبعاد بوده نه شرط حقيقى يعنى ميخواهيد بگوئيد:

بعيد است ظالمين پند و موعظه را از تو بشنوند.