الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٣ - رأى برخى از ادباء و مردود بودنش

الأولى هاء، فقالوا: مهما، و قيل: بل هي في الآية بمعنى قد، و إنّ من ذلك‌ (فذكّر إن نفعت الذكرى) و قيل في هذه الآية: إن التقدير و إن لم تنفع، مثل‌ (سرابيل تقيكم الحر) أي و البرد، و قيل: إنما قيل ذلك بعد أن عمّهم بالتذكير و لزمتهم الحجة، و قيل: ظاهره الشرط و معناه ذمهم و استبعاد لنفع التذكير فيهم، كقولك: عظ الظالمين إن سمعوا منك، تريد بذلك الاستبعاد لا الشرط.

ترجمه: مصنّف گويد:

دسته‌اى از ادباء لفظ « ان » در فرموده حقتعالى:

ان كنّا فاعلين‌ .

و: قل ان كان للرّحمن ولد .

را بر « ان » نافيه حمل نموده‌اند و طبق اين حمل بر « فاعلين » و « ولد » ميتوان وقف نمود بخلاف اينكه آنرا شرطيه بدانيم كه در اينفرض وقف جايز نيست چون دو كلمه مزبور در وسط كلام قرار مى‌گيرند.

و همچنين كلمه « ان » در آيه شريفه:

و لقد مكّناهم فيما ان مكّناهم فيه‌ .

را بر « ان » نافيه حمل كرده‌اند، بنابراين تقدير آن:

و لقد مكّناهم فى الّذى ما مكّناكم فى الارض مى‌باشد.

ولى بعضى ديگر « ان » را در آيه اخير زائده دانسته‌اند.

و مؤيد قول اول آيه ديگر است كه حقتعالى فرموده:

مكّناهم فى الارض ما لم نمكّن لكم‌ ( مستقر و آرام ساختيم ايشان را در زمين زمانيكه مستقر ننموده بوديم شما را).

چه آنكه اين آيه با آيه سابق الذكر مشابه بوده و در اين آيه اخير كلمه « لم » نافيه قرينه مى‌شود براينكه « ان » در آيه مورد استشهاد نيز نافيه مى‌باشد.

و اينكه در آن (آيه مورد استشهاد) بجاى « ان » ماء نافيه آورده نشده بخاطر