قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٦١
١. «وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنٰاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ
شُهَدٰاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمٰانِينَ جَلْدَةً». [١]
٢. «لَوْ لٰا جٰاؤُ عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدٰاءَ فَإِذْ
لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدٰاءِ فَأُولٰئِكَ عِنْدَ اللّٰهِ هُمُ الْكٰاذِبُونَ». [٢]
٣. «وَ اللّٰاتِي يَأْتِينَ الْفٰاحِشَةَ مِنْ نِسٰائِكُمْ
فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ». [٣]
لزوم نصاب چهارگانه به صراحت در آيات وجود دارد. براى اعتبار شرط
ذكوريت دو استدلال ارائه شده است:
استدلال اول: از واژه «مِنْكُمْ» در ذيل آيه
اخير ذكوريت استفاده مىشود.
اين
استدلال در بعضى آثار اماميه در خصوص آيات الاحكام به چشم مىخورد [٤]؛
ولى
اكثر فقها اماميه به استناد روايات
[٥] نيابت دو زن به جاى مرد چهارم را پذيرفتهاند. و ناگفته نماند كه كلمه «مِنْكُمْ» نيز صراحتى
در مخالفت با اين عقيده ندارد و روايات، مفسّر آيه محسوب مىگردد.
استدلال دوم: واژه اربعه چون به صورت مؤنث آمده دال بر آن است كه
معدود مذكر است. [٦] حسن بصرى
معتقد است: اثبات قتل
همانند زنا نيازمند به چهار گواه است [٧]. ولى ساير فقها با اين نظر مخالف هستند كه خواهد
آمد.
ب) گواهى سه نفر
احمد بن حنبل به استناد حديث قبيصه بن مخارق معتقد است: چنانچه كسى
كه به دارايى و يسار شناخته شده، دعوى اعسار كند با سه شاهد مىتواند مدعاى خود را
به اثبات رساند. [٨]
[١] نور؛ ٤.
[٢] نور؛ ١٣.
[٣] نساء؛ ١٥.
[٤] آيات الاحكام، جزايرى؛ ص ٣٥٥. (و فى قوله مِنْكُمْ دلالة على انهيشترط فيهم الاسلام و الذكورة ...).
[٥] وسائل الشيعة؛ ج ١٨، باب ٢٤ از ابواب شهادات.
[٦] علم القضاء، ج ١، ص ٩٤.
[٧] المغنى؛ ج ١٢، ص ٦ به بعد.
[٨] همانجا.