‌
نفوذ زورمندان در قضاوت فزونتر مى‌شود ولى آنچه بطور قطع مى‌توان گفت اين است كه در تاريخ داورى‌هاى جهانى، قضات اسلامى جايگاهى شايسته تكريم دارند و نمى‌توان آنها را با قضات همزمان در ساير اديان و ممالك در يك رديف قرار داد در شمال آفريقا نيز چه در زمانى كه خلافت فاطميان برقرار بود و چه بعد يا قبل از آن، قضات از اعتبار مخصوص برخوردار بودند. قلقشندى در كتاب صبح الاعشى مى‌نويسد: و قاضى القضات در دستگاه خلفاى فاطمى مقام اول را داشت و از جليل‌ترين و محترم‌ترين صاحبان مشاغل بود. و در قيروان چند تن از قضات، انقلابى عظيم در دستگاه قضايى شمال آفريقا پديد آوردند از جمله آنان عبد السلام بن سعيد بن حبيب مكنى به ابو سعيد و معروف به سحنون كه در سال ٢٣٤ در زمان حكمرانى ابن العباس محمد بن اغلب حكمران اندلس از طرف خليفه عباسى به قاضى القضاتى قيروان منصوب شد و در سال ٢٤٠ ه‌. ق در گذشت. سحنون دستگاه قضايى قيروان را نظمى نو بخشيد و امور قضايى را تقسيم‌بندى كرده و صلاحيت دادگاهها را بر حسب ميزان مدّعى به و نوع دعاوى مشخص كرد كه بى‌شباهت به تشكيلات قضايى امروزى نيست. [١]
[بخش دوم:] آيين دادرسى [٢]
آيين دادرسى به اعتبار طبيعت حق مورد دعوى و نوع مرجع رسيدگى آن به اقسامى از قبيل آيين دادرسى مدنى، كيفرى، بازرگانى و ادارى منقسم مى‌شود كه بازگشت همه اين تقسيمات به دو تقسيم اصلى آيين دادرسى مدنى و كيفرى است. [٣] آيين دادرسى مدنى به مجموع قواعد و تشريفاتى اطلاق مى‌گردد كه در رسيدگى به دعاوى و از طرف دادگاهها و اصحاب دعوى و ساير كسانى كه به طريقى در رسيدگى دخالت دارند از قبيل: منشيان و كاركنان دفاتر دادگاهها، مأمورين ابلاغ و احضار شهود، كارشناس بايد ملحوظ و مراعات گردد. آيين‌

[١] عدالت و قضا در اسلام، صدر الدين بلاغى؛ صص ١٢٣، ١٢٦، ١٣٧.
[٢] واژه مركبى است كه در سال ١٣١٨ هجرى شمسى فرهنگستان ايران آن را به جاى اصول محاكماتانتخاب كرده و از دو كلمه آيين به معناى رسم، روش، شيوه، قاعده، قانون، تشريفات ودادرسى به مفهوم محاكمه، به داد مظلوم رسيدن، رسيدگى به دادخواهى دادخواه تركيبشده است.
[٣] آيين دادرسى مدنى، متين دفترى؛ ج ١. ص ١.