قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٧١
شخص فاسقى براى شما خبرى آورد بررسى كنيد تا مبادا نادانسته به مردم
آسيب رسانيد و آنگاه بر آنچه كرديد پشيمان گرديد.
محور استناد، مفهوم آيه شريفه است مبنى بر آنكه چنانچه عادلى خبر
آورد براى عمل به آن بررسى لازم نيست و به اين گونه تأييد خداوند بر حجّيت خبر
عادل احراز مىگردد.
ولى لازم به ذكر است كه آيه شريفه به مناسبت جريان خبر آوردن وليد بن
عقبه ابن ابى معيط نازل گرديده و داستان چنين است «حسب نقل ابن جرير و احمد و ابن
ابى حاتم و طبرانى و ابن مروويه از ابن عباس كه چون رسول الله وليد بن عقبه را به
عنوان عامل زكاة (مصدّق) به سوى قوم بنى المصطلق فرستاد، وى با قوم مزبور يك
عداوتى ديرينه داشت، همين كه به نزديكى محل رسيد، قوم به صورت دسته جمعى به
استقبال وى آمدند. او از همانجا برگشت به نزد رسول اللّه (ص) و گفت: مردم مرتد شدهاند
و از دادن زكات سرباز زدند و مىخواستند مرا بكشند، رسول اللّه (ص) بر آن شد كه
آنان را سركوب كند. و در همين حال آنان به مدينه آمدند و گفتند يا رسول اللّه ما
مىخواستيم از فرستاده تو احترام كنيم و زكاتمان را تقديم كنيم. پيامبر آنان را
متهم ساخت و گفت: «لتنتهنّ او لابعثنّ اليكم رجل هو عندي كنفسى، يقاتل مقاتلكم و
يسبى ذراريكم، ثم ضرب بيده على كتف على فقال: نعوذ باللّه من غضبه و غضب رسوله
(ص)». در همين حال آيه نازل شد و پيامبر را از حقيقت آگاه ساخت. [١]
همانطور كه ملاحظه مىكنيد، ارتداد قوم بنى المصطلق كه وليد فاسق از
آن خبر داده يك واقعه است نه يك حكم، بنابراين، چنانچه مفهوم آيه بيانگر حجّيت خبر
واحد عادل باشد با توجه به مورد بايستى شامل موضوعات نيز گردد و الّا در غير اين
صورت خروج مورد لازم خواهد آمد.
اصوليين قرن اخير، از جمله شيخ انصارى [٢] و پس از ايشان، محقّق عراقى [٣] و
[١] التفسير المنير، زحيلى؛ ج ٢٦، ص ٢٢٦. تفسير كبير، فخر رازى؛ ج ٢٨، ص ١١٩. جوامعالجامع، طبرسى؛ يك جلدى، ص ٤٥٧.الميزان؛ج ١٨، ص ٣١٤.
[٢] رسائل، شيخ انصارى؛ محشى به حاشيه رحمت الله؛ ص ٧٦.
[٣] نهاية الافكار، ضياء الدين عراقى؛ ج ٣،صص ١٠٧، ١٠٨.