‌
الحاكم اوسع من الطرق التى ارشد الله صاحب الحق الى ان يحفظ حقه بها». يعنى راههايى كه براى كشف حقيقت در برابر قاضى وجود دارد وسيع‌تر از راهى است كه خداوند صاحبان حق را براى حفظ حقوق خود بدان راهنمايى نموده است. [١]
ابن قيم، اين موضوع را از ابن تيميّه آموخته است، وى قبل از او بدين نكته تصريح كرده كه قرآن كريم شهادت دو مرد يا يك مرد و دو زن را از طرق و وسايل حكم قاضى نشمرده است؛ بلكه قرآن در مقام بيان اين موضوع است كه با اين نوع از بيّنه انسان مى‌تواند حق خود را حفظ نمايد. [٢]
ابن قيّم جوزيه، به عمل رسول اللّه (ص) در مواردى استناد كرده كه آن حضرت به شهادت عدل واحد اكتفا نموده است. از جمله در مسأله اثبات رؤيت هلال و نيز در مورد شهادت مردى كه به نفع ابى قتاده شهادت داد كه وى فلان مشرك را به قتل رسانده است. رسول اللّه (ص) شهادت آن مرد را پذيرفت و «سلب» مقتول را به ابى قتاده تسليم كرد و از ابى قتاده كه مدعى بود، سوگند مطالبه نفرمود. [٣]
در فقه اماميه، خبر شخص واحد عادل، در مورد احكام شرعيه حجيّت دارد؛ يعنى چنانچه شخص عادلى يكى از احكام شرعيه را از منابع اوليّه نقل كرد، خبر مزبور حجت است و بايستى به مفاد آن عمل كرد. اما در خصوص موضوعات چنين نيست. منظور از احكام، تكاليف و الزامات و ترجيحات شرعيه يعنى وجوب، حرمت، كراهت، استحباب و اباحه، است و منظور از موضوعات، تمام وقايعى است كه از دائره احكام بيرون است، مثل طهارت، نجاست، ملكيت، رؤيت هلال و ... مستندات حجّيت خبر واحد در مورد احكام، بسيار است. اما مهمترين آنها آيه معروف به آيه «نبأ» است: «إِنْ جٰاءَكُمْ فٰاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهٰالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلىٰ مٰا فَعَلْتُمْ نٰادِمِينَ» [٤]. اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد اگر‌

[١] اعلام الموقعين، ج ١، ص ٨١.
[٢] الطرق الحكمية؛ ص ٧٠.
[٣] اعلام الموقعين؛ ج ١، ص ٨٥؛ سلب به معناى وسائل و آلات جنگى است و در حديث است كه «من قتل قتيلا فله سلبه» يعنى ابزار و وسائل مقتول در جنگ، جزءغنائم عامّه نيست، بلكه متعلق به شخصى است كه او را مى‌كشد.
[٤] حجرات؛ ٧.