بود و قابل ستایش و تمجید ، روز دیگر از ارزش می‌افتد و چیز دیگری که‌ نقطه مقابل اولی بود ، معیار انسانیت میشود ؟ آیا فکر میکنید روزی در آینده خواهد آمد که چومبه بودن و معاویه بودن‌ معیار انسانیت بشود ولومومبا بودن و ابوذر بودن معیار ضد انسانیت ؟ یا اینکه نه ، معتقدید چنین نیست که ابوذر بودن ، از خط سیر انسانیت برای‌ همیشه خارج بشود ، بلکه انسانیت انسان دائما تکامل پیدا میکند ، و معیارهای کاملتری برای آن پدید می‌آید .
انسان بحکم اینکه خط سیر تکاملش ثابت است ، نه خودش ، یک سلسله‌ معیارها دارد که بمنزله نشانه های راهند درست همانگونه که در یک بیابان‌ بر ، که حتی کوه و درختی ندارد ، نشانه هایی می‌گذارند که راه را مشخص‌ کنند و این نشانه ها و این معیارها ، همیشه نشانه و معیار هستند و دلیل و ضرورتی ندارد که تغییر بکنند .
من در یکی از کتابهایم ، بحثی کرده ام راجع به اسلام و تجدد زندگی و در آنجا این مسئله را روشن کرده ام که اسلام با مقتضیات متفاوت زمانها و مکانها چگونه برخورد میکند [١] .
در آنجا ذکر کرده‌ام که اساسا این مسئله که آیا زندگی اصول ثابت و لا یتغیر دارد یا نه ؟ بر اساس یک سؤال مهم فلسفی بنا شده و آن سؤال‌ اینست : آیا انسان لااقل در مراحل تاریخی نزدیک تر بما ، یعنی از وقتی‌ که بصورت یک موجود متمدن یا نیمه متمدن در آمده است ، تبدیل انواع‌ پیدا کرده یا نه ؟ آیا انسان در هر دوره‌ای غیر از انسان دوره دیگر است ؟ آیا نوع انسان تبدیل

[١] نظام حقوق زن در اسلام - فصل اسلام و تجدد زندگی - نوشته استاد مطهری‌ ، انتشارات صدرا .