آنها را با مسلمانها نشان می‌دهد مثلا در ایران قبل از ورود اسلام در کنار اکثریت مذهبی که زرتشتیها بودند ، اقلیتهای مذهبی مثل یهودیها و مسیحی‌ها و مانویها وجود داشتند در نبردهای مسلمین در ایران ، این اقلیتها با مسلمین همراه و همدست بودند ، چرا ؟ به این دلیل که آنها از دست مذهب‌ حاکم ، فوق العاده رنج می‌بردند و دریافته بودند که اگر اسلام حاکم بشود ، با اینکه باز هم به صورت اقلیتی باقی خواهند ماند ، ولی بودن در زیر لوای اسلام به مراتب بهتر از باقی ماندن در زیر لوای دین دیگری است .
تاریخ نشان میدهد که اقلیتهای مذهبی در ایران ساسانی مخصوصا یهودیها [١] وقتیکه مسلمین آمدند به آنها کمکهای فراوانی کردند در مصر هم وضع‌ بدین منوال بود در آنجا مسیحیان در اکثریت بودند و یهودیها از دست‌ مسیحیها هیچ گونه آزادی نداشتند ، با آمدن مسلمانان ، یهودیان به کمک‌ مسلمین شتافتند پس این اقلیتها در پیروزی مسلمین نقش داشتند ولی این‌ مقدار نقش داشتن سبب نمی‌شود که بگوئیم نهضت صدر اسلام نهضت مشترک‌ یهودی - اسلامی - بوده است زیرا روح نهضت را اسلام تشکیل میداد در نهضت‌ فعلی ما هم وضع بهمین منوال است در این نهضت هم اقلیتهای غیر مسلمان ، اعم از اقلیتهای مذهبی و اقلیتهای سیاسی ، شرکت داشتند اما آنها به دلیل‌ اینکه اقلیتشان ناچیز بود [٢] قهرا نقش عمده و تعیین کننده ای نداشتند .
مسئله مهمی که در این میان قابل توجه است و به قسمت دوم این پرسش‌ مربوط میگردد ، بررسی نقش پاره ای اقلیتها ، بخصوص

[١] زیرا یهودیها در آن دوره هم از دست مسیحیهای ایرانی که در حال رشد بودن ، رنج می‌بردند و هم از دست زرتشتیها . [٢] این واقعیت را رفراندم فروردین ماه ، بخوبی نشان داد .