پیرامون انقلاب اسلامی - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٥

خلقت و پاسخگویی به فطرت ، عامل محرک است و از سوی دیگر انگیزه‌های‌ کدر حیوانی و شهوانی و عقده‌ای و جهتگیری‌های فردی و منفعت جویانه [١] .
بطور خلاصه نظریه ابزاری ، عامل حرکت را مستضعفان ، و غایت آنرا رفاه و تامین منافع و ریشه اصلی آنرا تکامل ابزار تولید و اساس تئوری را بی‌ اصالتی وجدان انسانی ، و تمایل عقربه وجدان را در جهت منافع ، و شیوه و روش را بر هم زدن نظم قانونی و مقرراتی حاکم میداند اما نظریه فطری عامل‌ را منحصر به مستضعفین ، غایت را صرفا مادی و ریشه را تکامل ابزار تولید و شیوه را منحصرا بر هم زدن روابط حقوقی و اساس تئوری را بی اصالتی‌ وجدان نمیداند بلکه عامل را در برخی انقلابات مانند انقلابهای مذهبی ، هنری ، اخلاقی ، علمی ، اعم از مستضعفین ، و غایت را احیانا ارزشهای‌ انسانی و ریشه را میل بالذات انسان به ارزشخواهی و ارزشجویی و شیوه را احیانا جلوگیری از سرپیچی از عمل به قانون میداند ، همچنانکه برای وجدان‌ نیز اصالت و فطرت قائل است .
تا اینجا سخن درباره دو تئوری در مورد انقلابها بود که طبق یک ماهیت‌ همه انقلابها یکی است و همه ماهیت طبقاتی دارند ، گو اینکه شکلها مختلفند ، و بر طبق آن دگرگونی در امر تولید و روابط تولیدی است که منجر بدو قطبی شدن جامعه می‌شود و دو قطبی شدن جامعه است که منجر به انقلاب‌ می‌شود نظریه دیگر مدعی است که ماهیت انقلابها متفاوت است اکنون وارد ماهیت انقلاب ایران بشویم و به تحلیل آن بپردازیم و از آن بعنوان محک‌