موجود توجیه کنیم ، بعکس میخواهیم صحت و سقم آن نظریه ها را بر اساس‌ این انقلاب بررسی کنیم و محک بزنیم . دکتر سروش : حقیقتا روش علمی هم همین است ابتدا فرضیه را میگیریم و بعد آنرا تست میکنیم .

در ایران انقلابی رخ داده است که همه معادلات را بهم‌ ریخته ، حسابهای به اصطلاح علمی و جامعه شناسانه را نقش بر آب کرده است‌ کسی باور نمیکرد که انقلابی رخ بدهد که خاستگاه آن مساجد باشد ، در حالیکه‌ هیچ تشکیلاتی هم در میان مردم وجود نداشته باشد و مردم هیچ نوع تمرین حزبی‌ و انقلابی هم نداشته باشند به هر حال میبینیم که غربیها هم این انقلاب را پدیده نو ظهوری میدانند . دکتر سروش : فکر نمیکنید به این دلیل باشد که چون رژیم سابق همه درها را بروی مردم بسته بود ، ناچار مردم نیز ناگزیر بودند که تنها از طریق‌ مسجد حرفهایشان را بزنند و اقدام کنند .

درست است که مردم از طریق مسجد حرفهایشان را زدند اما اینجا بناچار بحثمان میرسد به بررسی این که مردم چه حرفی برای گفتن‌ داشتند و پاسخ به این سؤال بر می‌گردد به تحلیل ماهیت انقلاب ایران این‌ انقلاب را از دو راه میتوانیم تحلیل کنیم یکی اینکه ببینیم این انقلاب را چه کسانی به پیش بردند ؟ پرچم این انقلاب را چه کسانی به دوش گرفتند ؟ آیا یک طبقه بدوش گرفت یا همه مردم ؟ آیا انقلاب گسترده بود یا اختصاص داشت به یک گروه ؟ و آیا اگر فرض کنیم یک گروه پیشتاز در اینجا وجود داشت که سایر گروهها را به دنبال خود میکشید آن گروه پیشتاز کدام گروه بود ؟ فکر میکنم تردیدی در این جهت نیست که این انقلاب یک‌ انقلاب گسترده بود و فراگیر ، و شامل همه گروهها