را می‌پذیرد و برای انسان ابعاد مختلف از نظر معنوی و مادی قائل میشود و نیز با توجه به شمول مفهوم استضعاف که در کلمات دیگر نظیر استثمار و استبداد دیده نمی‌شود و در حقیقت در برگیرنده همه ابعاد مختلف روح انسان‌ است ، آیا نمی‌توان نتیجه گرفت که قرآن خاستگاه نهضتها را نیز طبقه‌ مستضعف میداند ؟ پاسخ : در ضمن صحبت عرض کردم که از نظر قرآن خاستگاه انقلابها بالضروره ، مستضعفین نیستند اما گروهی کوشیده اند با نوعی توسعه در مفهوم‌ استضعاف ، مفهوم آیات قرآنی را طوری تفسیر کنند که با عقیده آنها که‌ میگویند پیروزی از آن محرومین است و آنها تنها طبقه انقلابی و مبارز هستند ، جور در بیاید لازم است توضیح بدهم که استضعاف یک مفهوم اعم‌ دارد که اختصاص به جنبه مادی ندارد بلکه شامل جنبه معنوی هم میشود ، و به این معنی خود فرعون ، هم استضعافگر بوده است و هم استضعاف شده یعنی‌ فرعون دو شخصیت داشت - البته این تعبیر از من است - یک شخصیت فطری و انسانی ، که همان شخصیت استضعاف شده درونش بود ، و یک شخصیت اکتسابی‌ ، که شخصیت فرعونیش محسوب میشد آیه شریفه : « و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم‌ الوارثین »( سوره قصص - آیه پنج ) هم شامل قوم موسی ( ع ) میشود و هم شامل انسانی که در درون فرعون به‌ بند کشیده شده است این یک طریق تفسیر آیه فوق است و ما مخالف با اینگونه تفسیر نیستیم ولی آیا کسانی که روی آیه مستضعفین تکیه میکنند و بعد مسئله را به مسائل اجتماعی تعمیم میدهند هم همین تفسیر را می‌پذیرند ؟ درباره این آیه می‌باید توضیح بیشتری داده شود که گر چه به وقت طولانی‌تری‌ احتیاج دارد