دیگری است . یک وقت من حق خودم را به دیگری ایثار میکنم این بسیار عالی و دارای ارزش است اما یکوقت دیگری حق مرا بزور میگیرد اینجا اگر برای احقاق حقم تلاش نکنم و بگویم اشکالی ندارد ایثار کردم ، یک کار ضد اخلاقی و ضد ارزش انجام داده‌ام براساس نظریه دومی که تلویحا به آن اشاره‌ کردم ، یعنی همان نظریه‌ای که در قرآن مطرح است ، اساسا روانشناسی انسان‌ بر جامعه شناسی او مقدم است یعنی انسان دوگونه وجدان دارد ، وجدان فطری‌ و وجدان اکتسابی .
انسان قسمتی از وجدان خودش را از جامعه میگیرد ولی این وجدان انسانی‌ او و ریشه‌های انسانی وجدانش ، در سرشت او نهاده شده است ، که قرآن روی‌ این موضوع بسیار تکیه میکند : « و نفخت فیه من روحی »[١] یعنی قبل از آنکه انسان از جامعه خودش تاثیر بپذیرد یک جنبه ماورائی‌ خدائی و متعال در وجودش بطور بالقوه موجود است این جنبه همچون بذری‌ آماده رشد است انسان نوار خالی نیست که بخواهد از بیرون پر بشود بذری‌ است که برای رشدش نور و حرارت میخواهد یعنی در ذات انسان ، بطور بالقوه استعداد تکامل و پیشرفت هست انسان در ذات خود یک موجود دو قطبی است هم انسان است و هم حیوان هر اندازه که جنبه حیوانی در یک فرد تضعیف شود ، انسان بیشتر به سمت مقام استقلال و انسانیت پیش میرود میدانید که از خواص تکامل یکی این است که موجود به هراندازه که کاملتر می‌شود ، نیازش به محیط کاهش پیدا میکند یعنی اینکه ، تسلط محیط بر او کمتر و تسلط او بر محیط بیشتر می‌شود .

[١] ... و در آن از روح خویش بدمم ... ( قسمتی از آیه ٢٩ سوره حجر ) .