گفتیم انقلاب یعنی طغیان و عصیان علیه نظم حاکم موجود ، که در ایران ما چنین طغیان و عصیانی بوجود آمده است حال باید ببینیم ، آیا این انقلاب‌ صرفا ماهیتی اقتصادی - مادی دارد ، یا تنها دارای ماهیت سیاسی است ؟ یا آنکه انقلابی مذهبی است ؟ البته مذهبی به معنای جامعه شناسانه - یعنی‌ مذهبی که در ذات خودش از سایر نهادهای جامعه جداست و اگر هم نهادهای‌ دیگر را به دنبال خود بکشاند به اصطلاح تبعی و طرداللباب است ، یا آنکه‌ انقلاب ، انقلابی همه جانبه و کامل است که روح آنرا اسلام تشکیل داده است‌ ؟ مطلب دیگری را هم لازمست عرض کنم که مقدمه‌ای است برای بحث اصلی ما و آن این سؤال اساسی است که بطور کلی منشا و ریشه انقلابها چیست ؟ زیرا انقلاب هم نظیر هر پدیده اجتماعی دیگر از قاعده و قانون علیت و معلولیت‌ مستثنی نیست ، یعنی به تعبیر قرآن ، انقلاب بر اساس یک سنت باید بوجود بیاید در پاسخگوئی به این سؤال ، نظریه مشهوری وجود دارد که با ماتریالیسم تاریخی معروف است در تعریف ماتریالیسم تاریخی گفته‌اند : برداشتی اقتصادی از تاریخ و برداشتی تاریخی از اقتصاد و من اضافه میکنم‌ که ماتریالیسم تاریخی علاوه بر اینکه برداشتی اقتصادی از تاریخ و برداشتی‌ تاریخی از اقتصاد است ، برداشتی تاریخی اقتصادی از انسان نیز هست ، بدون اینکه برداشتی انسانی از اقتصاد و یا از تاریخ باشد . این نظریه بطور خلاصه می‌گوید که ریشه انقلابها دو قطبی شدن جامعه ها است‌ از نظر معیشت ، و خود این دو قطبی شدن - تقسیم جامعه به دو طبقه مرفه و محروم - ریشه ای در کار اجتماعی و بالمال ریشه‌ای در ابراز تولید دارد ، یعنی آنچه که با لذات متکامل است ابزار تولید است و ابزار تولید در هر درجه‌ای از تکامل باشد ،