است . در گذشته که از خون استفاده‌ای نمیشد معامله خون باطل بود زیرا اکل‌ مال به باطل محسوب میشد اما امروز که در اثر پیشرفت علم ، خون بصورت‌ یک مایه حیات در آمده ، دیگر نمیتوان گفت معامله خون مصداق اکل مال به‌ باطل است بلکه در اینجا بدلیل عوض شدن مصداق ، حکم جزئی تغییر میکند اما حکم کلی همچنان پا بر جا و بی تغییر باقی میماند و بر مصادیق تازه‌ منطبق میگردد . در انطباق احکام کلی با مصادیق جدید ، این اجتهاد است که نقش اصلی را بازی می‌کند وظیفه فقیه اینست که بدون انحراف از اصول کلی ، مسائل جزئی‌ و متغیر و تابع گذشت زمان را بررسی کند و بر اساس همان احکام و چهار چوبهای اصلی که توسط وحی عرضه شده است احکام مناسب را صادر کند . شما اشاره کردید به ضوابط کلی در نظام اسلامی ، که از وحی سرچشمه میگیرد و مسیر زندگی بشر را به بهترین نحو مشخص میکند حال آنکه در زمان ما این‌ مسئله بشدت مطرح است که اگر بتوان تلفیقی آگاهانه از دو دستاورد بزرگ‌ تاریخ فکر بشر - دمکراسی و سوسیالیسم - بوجود آورد ، می‌توان صراط مستقیمی‌ یافت که انسان را از وحی بی نیاز سازد . به خصوص برای شرقی مسلمان این امکان هست که بتواند عناصری از معنویت‌ اسلامی را در این چهار چوب بگنجاند و آنرا هر چه غنی تر و کاملتر و کارآتر سازد .

دمکراسی و سوسیالیسم میان خودشان نوعی ناسازگاری - یا لااقل توهم ناسازگاری - وجود دارد که هنوز نتوانسته اند آن را از میان‌ بردارند دمکراسی بر اساس اصالت فرد حقوق فرد و آزادی فرد است و بر عکس سوسیالیسم بر اصالت جمع و