به‌این ترتیب بسیار طبیعی است که عامل حرکت ملتی ، عامل سیاسی باشد نه عامل اقتصادی و مادی انقلاب فرانسه بعنوان مثال ، از این قبیل‌ انقلابهاست ، بعد از آنکه فیلسوفان و حکمائی نظیر روسو آنهمه تبلیغ‌ درباره آزادی و آزادی خواهی و حیثیت انسانی و حریت و ارزشهای آن کردند ، زمینه قیام را آماده ساختند و مردم که بیدار شده بودند ، برای کسب‌ آزادی انقلاب کردند عامل سوم ایجاد انقلابها ، عامل آرمان خواهی و عقیده طلبی است ، انقلابهای اصطلاحا ایدئولوژیک اینگونه انقلابها جنگ عقایدند نه جنگ‌ اقتصادی در مظهر عقاید جنگهای مذهبی نمونه خوبی از نبردهائی است که بر سر عقیده و آرمان بر پا میگردد قرآن نیز بر این نکته تکیه می‌کند ، در آیه‌ سیزدهم سوره آل عمران نکته ظریفی مندرج است آیه مربوط بجنگ مسلمانان با کفار در غزوه بدر است آنجا که آیه از مؤمنان نام میبرد ، جنگ آنان را جنگ ایدئولوژیک و جنگ عقیده مینامد حال آنکه از جنگ کافران بجنگ‌ عقیده تعبیر نمی‌کند آیه میفرماید : ²قد کان لکم آیة فی فئتین التقتا فئة تقاتل فی سبیل الله و اخری کافرش [١] در برخوردی که میان دو گروه روی داد ، عبرت و نشانه ای برای شما وجود دارد ، یک گروه از اینان در راه خدا یعنی برای ایمان وعقیده شان‌ میجنگیدند ، و اما آن گروه دیگر کافر بودند آیه نمی‌گوید که گروه دوم نیز در راه عقیده نبرد میکردند ، زیرا جنگ آنها واقعا ماهیت ایمانی نداشت‌ ، حمایت امثال ابوسفیان از بتها ، بدلیل اعتقاد به بتها نبود چرا که‌ ابوسفیان میدانست اگر نظم تازه ای مستقر شود ، از قدرت و شوکت او چیزی‌ باقی نمیماند ، او در واقع از منافع خودش دفاع میکرد نه از اعتقاداتش .

[١] سوره آل عمران - آیه . ١٣